1941 dagboek nouwen

Aantal pagina's van het dagboek van
1941, omvat 14 handgeschreven pagina's. De dagboekschrijfster
Kalender 1941

Eindhoven, 1 januari 1941.

Gelukkig Nieuwjaar! Zo wordt iedereen toegeroepen. Geve God dat het waar is en dat er vrede komt.

Nieuwjaarswensen om middernacht waren alleen mogelijk voor huisgenoten, omdat er na twaalf uur niemand meer op straat mocht. In de krant stond dat het misschien toegestaan zou worden om telefonisch kerst- of nieuwjaarswensen te sturen, maar dat bleek niet waar, alweer bluf.
Aan het einde van deze maand verwachten Cor en Anny hun derde baby; alles is daar goed in orde. Het nieuwe jaar is rustig begonnen, niets bijzonders.

9 januari 1941
Vannacht hebben er luchtgevechten plaatsgevonden boven Woensel. Gelukkig zijn er geen ongelukken gebeurd. In België is de toestand veel erger dan hier; er is bijna niets te eten. Het is erg treurig.

11 januari 1941
Vandaag is bij Cor en Anny een zoontje geboren, genaamd Wim. Alles gaat goed. Hij kwam eerder dan ze verwachtten.

12 januari 1941
Vandaag heeft het voor het eerst gesneeuwd.

14 januari 1941
We eten vandaag kalfsvlees van één gulden tachtig per pond.

15 januari t/m 4 februari 1941

Er is de laatste tijd weinig opzienbarend nieuws gebeurd en hier is alles rustig. Men ziet weinig vliegtuigen, al gaat het gerucht dat de oversteek naar Engeland binnenkort zal plaatsvinden.

Wel komen er elke dag nieuwe verordeningen; wij krijgen ook maar 125 gram koffie per persoon voor 16 weken, dus met ons vieren hebben we een pond in zes weken, of een half ons thee. Het wordt karig hoor. Vlees is er wel wat meer, maar geen varkensvlees. Toch hebben we elke week een paar vleesloze dagen en dan één ei per persoon per week. Het is echt een zondags ei. Het brood is ook niet best; het is zo klef dat het aan je gehemelte blijft plakken en er zit ook niet zoveel voedingswaarde in. In het begin hadden we wel eens bonnen over, maar nu niet meer. Alles is vreselijk duur, ook de groenten. Sinaasappels kosten een dubbeltje en zijn zo zuur als azijn; appels kosten 45 tot 50 cent per kilo. Maar goddank is er hier nog geen gebrek, in tegenstelling tot België waar aan alles een tekort is.

In alle kerken is een brief voorgelezen tegen de NSB, ondertekend door de aartsbisschop en de bisschoppen van Nederland. Als dat maar goed afloopt, want die partij begint aardig de kop op te steken.
Wimke van Bree en de hele familie Van Bree zijn van de NSB, net als de familie Habraken en Jan Biesen. Er zijn hier veel verraders onder en iedereen moet goed op zijn woorden letten.

Nu is het luiden van de klokken ook al verboden, behalve voor de hoogmis. De gezellige radio-uitzendingen zijn er ook niet meer en we zijn verplicht elk jaar 9 gulden te betalen voor de radio.
Cor en Piet hebben allebei bericht van jullie gehad via het Rode Kruis. Wij hebben toen ook per omgaande post geantwoord, maar blijkbaar hebben jullie die brief niet ontvangen.

5 februari 1941
De hele dag heeft het flink gesneeuwd, echt winters weer. Vader is naar de dokter geweest; hij is erg overspannen en grieperig door die nare toestand. Zeer veel mensen zijn ziek (de griep).

9 februari 1941
Moeders verjaardag is rustig voorbijgegaan; niemand haalt het in zijn hoofd om feest te vieren.

Zakagenda 1941

10 februari tot 2 maart 1941

Ons leven gaat rustig verder, al moeten we al veel dingen missen. Varkensvlees hebben we bijvoorbeeld al in drie maanden niet meer gehad. Toiletzeep is niet meer te krijgen, althans geen goede; er is wel een zogenaamde 'nieuwe samenstelling', maar geen Lux of Palmolive. Af en toe is er nog luchtalarm, maar er is niets ernstigs gebeurd. Soms is de lucht door alle zoeklichten 's nachts zo licht als overdag. Er valt nog wel eens een bom op het vliegveld, maar het werk daar is bijna klaar; ze leggen nu in Venlo een nieuw vliegveld aan dat tot ver over de grens doorloopt. Er zijn hier nog steeds veel Duitse militairen, maar van een oversteek [naar Engeland] hoort men niets. Momenteel zijn ze druk bezig in de Balkan, maar die berichten horen jullie waarschijnlijk nog uitgebreider dan wij. Ook Rotterdam is weer gebombardeerd, waarbij onder andere een ziekenhuis is geraakt en er verscheidene doden vielen. Was die nare oorlog maar afgelopen, anders hadden we nu de dagen afgeteld tot jullie met verlof zouden komen, nietwaar?

25 en 26 februari 1941
Deze week waren er ernstige rellen in Amsterdam; in Noord-Holland is de staat van beleg afgekondigd. Amsterdam heeft een boete gekregen van 15 miljoen gulden, Hilversum 2,5 miljoen en Zaandam een half miljoen. Eerder kreeg Heerlen al een boete van 100.000 gulden. [Deze dagen later bekend als de Februaristaking van 1941]

Onderwijzer J. v. Leur [Joh. Jos. van de Leur] is ook naar Den Bosch overgebracht. Gerard herinnert zich vast nog wel dat hij altijd artikelen schreef in het Eindhovens Dagblad onder de naam "Ravo". Hij had zich daarin volgens de bezetter te scherp uitgedrukt, bijvoorbeeld door te schrijven dat het Napoleon ook niet gelukt was om Engeland binnen te vallen. Om die reden kreeg het Eindhovens Dagblad ook nog een extra boete van 15.000 gulden – geen kleinigheid hoor, het is een hele toestand. Vandaag rijden er bijna geen treinen, volgens de geruchten voor troepentransport. Het krioelt hier van de Duitsers; ze zijn nu ook Bulgarije binnengevallen.

3 maart 1941
Vannacht zijn er bommen gevallen op de gashouder, die nu onbruikbaar is. De stad was er helemaal door verlicht en omwonenden moesten midden in de nacht hun huis uit omdat men bang was voor een ontploffing, wat gelukkig niet gebeurd is. Het luchtalarm duurde 12 uur.

In Zeelst, Veldhoven, Meerveldhoven en Oerle mag niemand na acht uur 's avonds meer op straat tot acht uur 's ochtends. Er is een Duitse militair flink toegetakeld en neergestoken in de buurt van café "De kleine man".

4 maart tot 6 maart 1941
Ik word zo langzamerhand dunner door ons rantsoen. Het vlees is slecht en taai, en bovendien is het niet veel. Ook het broodbeleg is niet veel bijzonders; geen heerlijke gekookte of rauwe ham meer. Vaarwel lekker mals rookvlees!
Het brood is goed te eten, maar er zit schijnbaar geen voedingswaarde in; een half uur na het eten heeft men alweer honger. En ons heerlijke bakkie koffie zullen we ook niet meer krijgen. De gaarkeuken is bijna klaar en men spreekt ook al over een eenpansmaaltijd.

7 maart 1941 - 14 maart 1941
Vannacht is er onophoudelijk gevlogen, en dan heel hoog. Dit zijn Engelsen die zo eigenaardig zoemen en naar het Ruhrgebied gaan om te bombarderen. Vreselijk, die toestand. Wat waren wij blij met een bericht uit Indië; deze berichten komen er schijnbaar goed doorheen, maar de brieven die van hieruit die kant op gaan, komen geregeld terug. Enfin, al is het maar een enkel teken van leven, wij zijn er zo blij mee. De familie Van Linden heeft de hele oorlog nog niets uit Indië gehoord.

15 maart 1941
De kleine Trudi wordt vandaag drie jaar. Wij zijn er vanmiddag geweest; het was heerlijk warm lenteweer.

16 maart 1941
Vanmorgen kwam onverwachts oom Gerard uit Steijl. De paters en broeders hebben het missiehuis moeten ontruimen op last van de Duitsers. Er zijn er zo'n duizend in Steijl, en een groot gedeelte van de paters is naar Duitsland gestuurd om te werken of in het leger te dienen. Er wappert nu trots een hakenkruisvlag op de toren, waar kort geleden nog de Nederlandse driekleur en de pauselijke vlag waaiden. De kerk, de drukkerij en het museum zijn verzegeld; de achtergeblevenen zijn in een oud gedeelte ondergebracht. Men kan niet alles op papier zetten.

17 maart 1941
Vandaag hebben we ons laatste rantsoen koffie en thee gekregen: 125 gram per persoon of een half ons thee voor zes weken. Het was vanmorgen een ware bestorming van de winkels om, godbetert, nog een klein beetje koffiebonen te bemachtigen. Het was het laatste restje bij De Gruyter aan de Leenderweg, zolang de voorraad strekte. Er stonden twee politieagenten om de orde te handhaven, want er stonden wel honderd mensen voor de winkel. Nu komt er surrogaat voor in de plaats, God mag weten wat. We hadden nooit kunnen denken dat we dit nog moesten beleven. Deze week is er geen pondje vers vlees te krijgen.
De melk kost al 14 cent per liter en ze is erg dun en mager. Toch is de nood in België groter; daar heerst beslist grote armoede. Pol en Jetty hebben hun ouders weer ontmoet in Reusel aan de grens. Aardappelen kosten daar 6 tot 7 frank per kilo (ongeveer 40 cent). Er is daar aan alles gebrek. Geve God dat er gauw vrede komt.

22 maart 1941
Alles blijft rustig. Als we niet zo gerantsoeneerd waren en er niet zoveel Duitse soldaten rondliepen, zou men niet aan oorlog denken. De NSB'ers laten zich wel eens zien, maar dat stelt weinig voor; men is eerder anti-NSB dan anti-Duits.
Al vele nachten horen we het eentonige gebrom van de Engelse vliegtuigen heel hoog in de lucht, maar die vliegen altijd rustig door naar Duitsland. Het nieuws over Joegoslavië hoef ik niet te herhalen.
De radio-omroep is erg veranderd: er is geen KRO, AVRO, NCRV of VARA meer, maar alleen een Nederlandse omroep. We missen daardoor de voor ons zo bekende stemmen op de radio; de KRO en dergelijke bestaan niet meer.

27 maart 1941
De baas van de Tweka, de joodse J. A. de Heer, is ook weggevoerd, net als dokter Wiegersma uit Deurne met zijn zoon en de notaris uit Deurne. Waarom die laatste drie zijn meegenomen, weet ik niet. Ja, beste kinderen, we beleven droevige tijden.

31 maart 1941
Aanstaande woensdag moeten we melkkaarten ophalen, dus de melk gaat ook op de bon, net als de cacao.

2 april 1941
In Helmond moet iedereen tussen negen uur 's avonds en half zeven 's ochtends binnen blijven vanwege sabotage (het doorknippen van kabels). De NSB'ers zijn weer actief geweest; er hebben vechtpartijen plaatsgevonden.

4 april 1941
Er zijn geen kolen te krijgen en het is nog behoorlijk koud. We hebben ook heel weinig vlees gekregen en zo wordt langzamerhand alles surrogaat. Het leven wordt ontzettend duur en levensmiddelen worden schaarser. Sinaasappels kosten 20 cent per stuk, enzovoort. Hier is op het moment alles rustig.

6 april 1941
Vandaag zijn de Duitsers Joegoslavië en Griekenland binnengevallen. Wanneer zal er een einde komen aan dit bloedvergieten?

14 april 1941
Over de oorlogssituatie zullen jullie wel beter op de hoogte zijn dan wij; wij horen het maar van één kant.

Maximumprijs voor eieren, 14 april 1941 ook in Eindhoven
bron: https://beeldbankwo2.nl

14 april 1941
Nu krijgen we ook veel minder vlees. Waar we vroeger acht dagen mee moesten doen (en dat was al niet veel), moeten we er nu zestien dagen mee rondkomen. We krijgen nu 16 ons voor zestien dagen, waarbij bot en vet zijn inbegrepen. Voor diezelfde periode krijgen we 4 ons broodbeleg. Het wordt karig.

21 april 1941
Vandaag is de distributie van melk begonnen. We krijgen een kwart liter per persoon per dag. Daar kunnen we niet veel pap van koken, en als we het doen is het erg waterig. Ook is er weer minder boter: met het rantsoen waar we eerst vier weken mee moesten doen, moeten we nu vijf weken toekomen. Ook zijn er al een maand geen kolen geweest, terwijl het nog steeds koud en guur is.
Er wordt fanatiek gesprokkeld en er wordt met brandhout geleurd, maar dat is peperduur.

21 april 1941
Vannacht is er weer luchtalarm geweest. Er zijn bommen gevallen op de spoorlijn tussen Eindhoven en Boxtel, achter het Rijkskrankzinnigengesticht, en de lijn is vernield.

Gisteren was Hitler jarig. Enkele jonge Garders en kleine jongens van de NSB trokken door de stad. Die mensen hadden een bijeenkomst in Hotel de Commerce (Nijpels), waar veearts Pulles een toespraak hield als leider van de NSB (volgens de krant). Er zijn nog wel eens opstootjes met die mannen, want ze zijn hier nog niet erg geliefd.

Als die vreselijke oorlog niet was uitgebroken, hadden we jullie nu al bijna met verlof kunnen verwachten. Wat zou dat een vreugde zijn geweest, en wanneer zal het nu gebeuren? God mag het weten!

26 april 1941
Vandaag zijn de gaarkeukens geopend. Porties kosten 25 cent voor mensen met boterkaarten en 13 cent voor wie vet- of margarinekaarten heeft.

29 april 1941
Vandaag is het ergste gebeurd wat betreft de voedselvoorziening, namelijk de distributie van aardappelen. We krijgen hooguit anderhalve kilo per persoon per week. De eigen voorraden moeten worden opgegeven. Het is een zware tegenvaller voor veel mensen die zelf niets op voorraad hebben. Er zijn al kleine relletjes door ontstaan en het zal waarschijnlijk nog wel erger worden. Het begint er benauwd uit te zien met de levensmiddelen: bijna geen vlees, boter en vet meer. En dan moeten we het doen met afgepast brood, terwijl we dat tekort normaal gesproken met aardappelen aanvulden.

30 april 1941
Verjaardag van onze kroonprinses. Vandaag is er weer een droevig ongeluk gebeurd. Zoals ik hiervoor schreef, waren er bommen op de spoorlijn gevallen. Eén ervan was niet ontploft en zou vandaag vernietigd worden. Hierbij zijn 10 Duitse soldaten en een opzichter van de Spoorwegen gedood, letterlijk uit elkaar gerukt. Treurig, nietwaar? Bijna elke nacht vliegen hier veel Engelse vliegtuigen over die naar Duitsland gaan.

4 mei 1941
De gaarkeukens draaien volop, maar de mensen hebben geen aardappelen. God geve dat wij er niet naartoe hoeven te gaan, maar ik ben bang dat het wel zal moeten. Daarnaast wordt alles zo peperduur. Het is op het ogenblik erg koud en er zijn geen kolen te krijgen, terwijl we bijna in het kolengebied wonen. Waar blijven ze?
Wanneer je op maandag door de stad wandelt, geeft dat een heel trieste indruk. Alle grote winkels zijn gebarricadeerd of dichtgespijkerd, vooral vanaf de overweg tot aan de Stratumsedijk. Je ziet geen etalages meer, alleen maar planken. Of dat nu voor de bommen of voor de relletjes is, is de vraag.
Doordeweeks zie je bijna niets meer in de etalages behalve Vim, schuurzand, soda en allerlei surrogaten. We krijgen nu weer voor vier weken 40 gram thee of een half pond koffiesurrogaat. Nou, smakelijk bakkie koffie dan.

10 mei 1941
Al een heel jaar in oorlog, en hoe lang nog? Toch is het hier tegenwoordig rustig, behalve dat er 's avonds veel Engelse vliegtuigen passeren die 's nachts naar Duitsland vliegen.

11 mei 1941
De verjaardag van Piet is rustig verlopen, we zijn met zijn allen naar Aalst geweest.

12 mei 1941
Vandaag vernomen dat Rudolf Hess naar Engeland is gevlogen. Ook wat moois, hè? Wat zullen ze hem daar in Engeland gaan verhoren. Zou dit misschien verandering brengen?

23 mei 1941
Vandaag werd het 50-jarig bestaan van de Philips-fabrieken herdacht. Vanwege de omstandigheden zou er geen feest gevierd worden, maar de arbeiders en het personeel werden 's ochtends verrast met de mededeling dat ze allen Ze kregen twee weken extra loon en toen brak de feestvreugde pas echt los. Om elf uur stormde iedereen de fabriek uit, de straat op en de stad in. Het werd een geweldige demonstratie. Nadat er een tijdje gehost en gezongen was, kwam de vaderlandsliefde echt naar boven en de Oranjeliederen waren niet van de lucht. Iedereen was versierd met rood, wit, blauw en oranje. De glasblazers, de fabrieksmeisjes en de deftige chefs en ingenieurs liepen broederlijk arm in arm; het was nog uitbundiger dan met carnaval. Frits Philips werd op de schouders door de stad gedragen. Zo'n 15.000 mensen kunnen heel wat teweegbrengen. De politie kon er niets tegen doen, hoewel Oranjebetogingen verboden waren. Ze lieten het maar begaan; als een agent een Oranjecocarde of sjerp afpakte, dan hadden ze gewoon weer een nieuwe voorraad in hun zak. De Olifant had al zijn Oranjespullen op straat gezet en iedereen kon die gratis meenemen. Natuurlijk werd er ook de nodige oranjebitter gedronken en de sfeer werd steeds feller. Er braken opstootjes en rellen uit, waardoor er na de middag 500 Duitse agenten uit Den Bosch moesten komen om de orde te handhaven. De bevolking was vooral fel tegen de NSB en er vielen flinke klappen. Veel mensen werden opgepakt. Inspecteur van Dijk werd in zijn arm gestoken en tot overmaat van ramp mocht niemand na acht uur 's avonds meer op straat zijn. We moeten dus maar vroeg gaan slapen.

25 mei 1941
Het verbod is vandaag weer opgeheven, dus ze kunnen tot twaalf uur buiten blijven. Tja, we maken van alles mee op onze oude dag.

26 mei 1941
De Hood is vandaag tot zinken gebracht. [De Zeeslag in Straat Denemarken was een zeeslag in de Tweede Wereldoorlog op 24 mei 1941 in de Straat Denemarken waarbij de Duitse Bismarck en Prinz Eugen de Britse HMS Hood tot zinken brachten.]

Ook zijn er nog vreselijke gevechten op Kreta. Bijna alle Duitse soldaten zijn hier vertrokken. Er zitten er nog een paar van de luchtmacht op het vliegveld, maar er wordt gefluisterd dat ze de zee op gaan.

27 mei 1941
Engeland heeft wraak genomen en heeft vandaag de Bismarck tot zinken gebracht.

29 mei 1941
Het Eindhovens Dagblad is voor een maand geschorst; ze weten niet precies waarom. Dus we hebben op het moment geen krant. De Tijd is al sinds lange tijd verboden.

4 juni 1941
Vanochtend om half vier was er weer eens een luchtalarm. Er gebeurde niets bijzonders, maar er waren wel luchtgevechten. In Aalst is een Engels vliegtuig neergeschoten; er waren vier doden. Vader heeft het wrak zien liggen.

8 juni 1941
In Best is een vliegtuig neergestort, maar daar waren geen doden.
Het eten wordt hier langzaamaan schaars; de winkels zijn zo goed als leeg en alles is peperduur. Hoe lang zal het nog duren? De mensen worden er moedeloos van en zien de komende sombere winter nu al met angst tegemoet.
Er zijn niet veel Duitsers meer in de stad. Men zegt dat ze allemaal naar de Russische grens zijn gegaan. Er zitten alleen nog militairen op het vliegveld.

13 juni 1941
Elke nacht vliegen er honderden vliegtuigen over richting Duitsland, natuurlijk van de Engelsen. Het zijn soms akelige nachten door dat aanhoudende gezoem in de nacht.

17 juni 1941
Het is prachtig zomerweer, maar we genieten er niet echt van. Iedereen wordt mager en futloos.

22 juni 1941
Vandaag is Duitsland Rusland binnengevallen. Zou het nu eindelijk op zijn einde lopen? Iedereen hoopt het! We hebben al veertien dagen geen vlees gehad.
Alle portretten van het Koninklijk Huis moeten uit de openbare gebouwen verwijderd worden. Ook mogen er geen vlaggetjes meer op de fietsen zitten.
Alle politieke partijen zijn verboden. Verschillende kopstukken van de A.R.-partij zijn opgepakt, onder wie Gerrit Buiten (de boekhouder van het Kadaster) en A.R.-raadslid E. A.(Ernst) Wijsmuller.

Het Eindhovensch Dagblad is weer verschenen, net als De Tijd. Maar er staan voortdurend oproepen in de krant om je aan te melden voor de Waffen-SS. Daar is hier nog weinig animo voor. De jam is nu ook op de bon en we moeten het doen met 25% minder gas; zo kunnen we niet werken.

Het leven gaat stilletjes verder en we schikken ons maar in alles. Toch ziet het er in sommige opzichten treurig uit: alles, werkelijk alles is surrogaat. Nu ook de melk weer! Personen boven de 14 jaar krijgen geen normale melk meer, alleen nog zogenaamde taptemelk. Het is nauwelijks meer dan water en ziet zo blauw als de lucht. Gelukkig heb ik van een groot gezin met veel kleine kinderen een paar melkbonnen gekregen; nu hebben we toch melk in de koffie en heeft vader 's ochtends zijn bord havermoutpap.
Het is triest als je in de stad komt en overal de bordjes ziet met "Voor Joden verboden" bij alle cafés, bioscopen, zwembaden enzovoort. In alle kerken in heel Nederland is vanaf de kansel een brief voorgelezen van het Nederlandse Episcopaat (de bisschoppen) vanwege het ontbinden van de rooms-katholieke vakbonden. Dat protest klonk als een klok. Tot nu toe hebben de bisschoppen er nog geen problemen mee gekregen, maar dat zal nog wel komen.

26 juli 1941
We hebben allemaal onze metalen voorwerpen moeten inleveren, maar de opbrengst was niet groot. Het koper, tin enzovoort was grotendeels "gevlogen" (verborgen). We hebben nu twee vleesloze dagen per week: maandag en dinsdag. De overige dagen is er maar een klein beetje vlees; gaat het varkensvlees niet allemaal de grens over naar Duitsland?
Wat betreft het oorlogsfront weten we weinig, we horen niets anders dan successen van de Duitsers. Jullie (in de toekomst) weten natuurlijk veel beter hoe het zat. Iedereen valt af, wat geen wonder is met al die rotzooi die we moeten eten, en dan die zenuwen door het verlangen naar vrede. Maar wanneer komt die? Het heeft deze hele maand geregend. Ze kunnen de oogst niet binnenhalen; de rogge staat zwart op de akkers en de aardappelen beginnen te rotten. Dit komt er allemaal nog bij, en alles is peperduur: de groente, het fruit, alles. En dan is het ook nog van slechte kwaliteit; de beste spullen gaan de grens over. Wij krijgen per persoon maar één ei per veertien dagen. De boeren en kippenhouders mogen nog maar tien kippen houden. Arm Nederland, wat hebben jullie het daar nog gelukkig (vergeleken met ons).

Tegelen is hevig gebombardeerd. Veel huizen zijn platgeschoten en er zijn enkele doden en veel zwaargewonden gevallen. Men denkt dat het eigenlijk voor het Roergebied bedoeld was, omdat Tegelen met al die fabrieksschoorstenen en pannenfabrieken daarop lijkt.

Bij tante Anna hadden ze weer de hele nacht in de kelder gezeten. Elke nacht vliegen hier honderden Engelse vliegtuigen over. Ze vliegen rustig door, behalve als er Duitsers zijn; dan ontstaan er wel eens luchtgevechten en worden er aan beide kanten toestellen neergehaald. Maar verder is het hier relatief rustig. Het gas is gelukkig weer beschikbaar gesteld. We hebben vier mud kolen gekregen voor de periode tot 31 december. Iedereen ziet met angst de winter tegemoet. Er zijn ook geen eieren meer, die zijn er alleen nog voor zieken. Ook zijn er geen peulvruchten meer. Zou het bijna afgelopen zijn? Er komt weer een beetje hoop.
Er is weer een brief van de bisschoppen voorgelezen. Daarin worden de leden van de RK Boeren- en Tuindersbond en de RK Onderwijzersbond aangespoord om hun lidmaatschap op te zeggen. Er werd bij verteld dat de sacramenten geweigerd zullen worden aan iedereen die lid blijft van een bond die onder leiding van de NSB komt te staan. 'Roomsch Leven' en alle andere kerkelijke bladen zijn verboden. En dan die arme Joden: ze moeten alles opgeven, hun goederen en al hun bezittingen. Overal hangen nu bordjes met "Joden geen toegang". Zielig, hè?

Ik heb mijn dagboek een hele tijd laten rusten. Ten eerste omdat er weinig gebeurde en ten tweede omdat ik soms zo moedeloos word en alles me om het even is. We worden van alle kanten onderdrukt. De NSB'ers gedragen zich steeds brutaler en grijpen de macht waar ze maar kunnen. Overal worden de belangrijkste functies geleidelijk door NSB'ers ingenomen. Onder andere de burgemeesters van Maastricht, Venlo en Sittard en van veel kleine gemeenten zijn ontslagen; er zijn 'foute' burgemeesters voor in de plaats gekomen. De burgemeester van Den Bosch heeft ook ontslag genomen, maar daar is nog geen nieuwe voor benoemd. De rantsoenen worden steeds kleiner: er is geen rijst meer, de hoeveelheid havermout, gort en maizena is gehalveerd. We moeten langer doen met de boter en er is helemaal geen vet meer te krijgen.

Het Eindhovens Dagblad moet stoppen met verschijnen, net als veel andere kranten in het land. De Meierijsche zal wel blijven bestaan; men zegt dat die krant een NSB-kleur heeft gekregen. En dat voor een blad dat vroeger zo katholiek was; wat zullen de geestelijken daar wel niet van vinden?

Elke dag hoor je wel weer: die is opgehaald, die is weggebracht. De een gaat naar het concentratiekamp in Buchenwald, de ander naar de gevangenis in Scheveningen of naar Schoorl, wat ook een soort concentratiekamp is. De heer Buiten zit in Scheveningen. Van de huisarts Slager hebben we nooit meer iets gehoord. Iedereen is nerveus en bang om wat te zeggen vanwege de verraders. Gerard Deelen (?) heeft een half jaar vastgezeten, maar is nu gelukkig weer vrij. Hij was te fel tegen de Duitsers. Zo zou ik er nog wel tientallen kunnen opnoemen die zo van huis zijn weggerukt. Triest, nietwaar?

Fietsbanden zijn niet meer te krijgen. De fietsenwinkel Ligtvoet exposeert nu zelfs al houten banden. Zo raakt langzamerhand alles op. Nergens is nog een stukje elastiek te krijgen en er zijn geen normale stoffen meer, alleen nog textiel van de nieuwe 'samenstelling' (surrogaat), wat peperduur en van slechte kwaliteit is. Ook de elektriciteit wordt nu gerantsoeneerd. Laten we hopen op een spoedig weerzien. Wij krijgen nog 3 mud kolen erbij tot 1 februari. Dat maakt 7 mud in drie maanden; het is een schijntje. Gelukkig hebben we nog voor wat turf gezorgd, maar die is nu ook op de bon.
Fruit is bijna niet te krijgen en ook nog eens vreselijk duur. Appelen kosten 40 tot 60 cent per kilo en peren hetzelfde. Soorten die anders rond deze tijd een kwartje per kilo kosten, kosten nu 50 cent per pond. Aardappelen kosten 8 cent, enzovoort. Heel veel gezinnen kunnen dit onmogelijk betalen. Maar volgens de Duitsers moeten die 'Hollanders eerst gras vreten'. Enfin, ik houd maar op met mijn klaagzangen. Laten we hopen op een spoedige uitkomst en vooral vrede. Toch gaan de Duitsers nog steeds vooruit, nietwaar? En nu komt die sombere winter er weer aan. Overal is het pikdonker, er zijn weinig kolen en er is niet genoeg eten. Waar moet dat heen? Wij hebben zelf wel een beetje voor de winter gezorgd: we hebben wat eieren ingelegd, een paar stukjes spek, zuurkool en bonen ingemaakt en ook aardappelen, erwten en bonen ingeslagen.

Heel Eindhoven is ervan ontdaan: vandaag, 15 oktober, is onze burgemeester opgehaald en opgesloten in Scheveningen. Zo’n goede, brave en degelijke burgervader, aangegeven door een van zijn ondergeschikten, een NSB’er. Men beweert dat hij op een paar getuigschriften, aangevraagd door NSB’ers, ook hun strafblad vermeldde, zoals zijn plicht was. Dat was niet naar de zin van die heren, die aastten op een lekker baantje. Nu staat er zwart-op-wit dat ze voorheen gestolen of gevochten hebben, of mogelijk nog iets ergers. De laatste nachten zijn er weer veel Engelse vliegtuigen overgekomen richting Duitsland. Rotterdam heeft het de laatste tijd ook weer zwaar te verduren gehad. Hier is het al lange tijd heel rustig; ze hebben hun handen vol in Rusland.

25 oktober 1941
Vannacht was er weer een luchtalarm en waren er enkele luchtgevechten, maar er zijn geen erge dingen gebeurd. Langzaamaan is er aan alles gebrek. Er zijn al een hele tijd geen uien meer te krijgen. Gelukkig hadden wij er wat ingeslagen, zodat we ons kleine stukje vlees met uien nog een beetje smaak kunnen geven. Onlangs zijn er twee personen uit Woensel gesnapt met een geheime zender; ze zijn naar Duitsland getransporteerd en krijgen mogelijk de kogel. Allemaal nare dingen, hè!

Vandaag, 30 oktober 1941, heeft het de hele dag flink gesneeuwd. Wij als oudere mensen hebben dit nog nooit meegemaakt: sneeuw in oktober. Het is een trieste Allerheiligen en erg koud; het lijkt wel kerstmis. En we hebben zo weinig kolen; met angst kijk ik in de kolenkist of de voorraad niet te snel slinkt. Bovendien is het al zo vroeg donker en is de elektriciteit gerantsoeneerd. De radio wordt weinig meer aangezet; we hebben er geen zin in omdat alles NSB is. Op het moment dat ik dit schrijf, sneeuwt het weer flink. Het is nu 3 november. God geve dat die kou niet aanhoudt, want wat zal er dan een armoede geleden worden.

4 november 1941
Op de verjaardag van onze lieve Marie feliciteren we je in gedachten van harte. We denken veel aan jullie drieën. We hopen dat de volgende verjaardag in vrede zal zijn.
Het gaat zo stilletjes verder. Hier is de laatste tijd niets belangrijks gebeurd. Er is nog wel eens een luchtalarm geweest, maar zonder erge gevolgen. Er zijn alleen enkele bommen op het vliegveld gevallen.

In Rusland schieten ze nog niet echt op; ook de Duitsers komen niet vooruit. Er zijn enkele duizenden Nederlanders naar het Oostfront gegaan en naar we vernemen zijn er al verscheidene gesneuveld.

25 november 1941
Maastricht is hevig gebombardeerd. Er zijn ruim tweehonderd huizen verwoest, er zijn 21 doden en vele zwaar- en lichtgewonden. Men dacht natuurlijk weer dat men in Duitsland was (door de Britse vliegers).

De actie van de Winterhulp is in volle gang. Het zijn NSB’ers en pro-Duitsers die collecteren en naar men hoort is de opbrengst niet bijzonder groot. In Eindhoven blijven ze nog erg "Hollands" (vaderlandslievend).

Onze burgemeester is ook weer terug, maar hij is momenteel met "groot verlof", dus hij wordt ontslagen. Dan krijgen we natuurlijk een NSB’er, net als overal, zoals in Den Bosch en Maastricht.

Wat zullen Japan en Amerika gaan doen? Het is momenteel een troosteloze tijd met die vreselijk korte dagen; om half vijf 's middags moet de lamp al aan. Trouwens, alles is even triest en er is nog steeds geen vrede in zicht. Er is bijna niets meer te koop. Voor textielgoederen heb je niet alleen bonnen en punten nodig, maar ook nog een speciale toewijzing, die bijna nooit wordt gegeven. Om een nieuwe jas of mantel te krijgen, moet je de oude inleveren.
Fietsbanden zijn niet te krijgen; velen moeten nu naar hun werk lopen. Al heel veel kinderen dragen klompen. Zelfs HBS’ers met klompen op de fiets naar school; een raar gezicht.

Sinterklaas komt eraan en er is bijna niets te koop, en wat er is, is peperduur! Suikergoed is er niet, geen chocolade, geen enkel brokje.

Sigaren, sigaretten en tabak zijn niet meer voorradig. Af en toe een enkel pakje; de goedkoopste sigaren kosten 15 tot 20 cent, sigaretten 5 cent per 20 stuks. Al die heerlijke dingen voor de winterdag, zoals sinaasappelen, dadels, vijgen en pinda’s: niets is er te krijgen.

6 december.
Sinterklaas is voor de kleintjes toch nog meegevallen; de Sint had hen toch nog goed bedacht. Gelukkig dat die kleine peuters er nog niets van beseffen of voelen. Wij volwassenen leefden die dag met de kleintjes mee en vergaten de narigheid voor even.

7 december.
Vandaag heeft Japan de oorlog verklaard aan Amerika en ook aan Engeland. Het ergste is dat Nederlands-Indië nu ook in oorlog is. Wij dachten dat jullie daar nog veilig waren, maar nu maken we ons ook nog zorgen over jullie welzijn. Enfin, dat kan er ook nog wel bij.

9 december 1941
Vanavond staat met dikke koppen in De Tijd: Batavia heeft Tokio de oorlog verklaard.

Gisteren hoorden we ook dat de koning van België opnieuw getrouwd is; het is in het geheim gebeurd. We wachten nu maar weer hoopvol af hoe deze ontwikkelingen verder aflopen.

Vannacht vlogen er weer veel vliegtuigen over. Aken is hevig gebombardeerd en ook het vliegveld van Gilze-Rijen is zwaar bestookt.

Er is een tijd voorbijgegaan waarin ik niets heb opgeschreven. Ach, moet je al die nare dingen wel vastleggen? Het is eigenlijk beter om ze te vergeten, nietwaar? Het ergste voor ons is de gedachte dat de oorlog nu ook in Indië woedt, terwijl we zo ver van elkaar vandaan zijn. Het is Kerstmis, maar er is nog steeds geen vrede in zicht. Het is een trieste feestdag, terwijl het normaal gesproken zo gezellig kon zijn.

Wat houden die Hollandse jongens zich kordaat in Indië; hopelijk knikkeren ze die Japanners er snel uit. Maar op het moment is de situatie daar overal nog ernstig.
In Rusland gaat het de Duitsers niet voor de wind, ook al is de Führer nu opperbevelhebber. Maar over de algemene oorlogstoestand zijn jullie waarschijnlijk beter ingelicht dan wij.

Wij horen het nieuws maar van één kant via de krant en de radio, en dat is allemaal NSB.

Er begint nu geleidelijk aan overal gebrek aan te komen. Bovendien begint het te winteren, en flink ook. Er mag helemaal niets meer van wol verkocht worden, werkelijk niets meer... ze hebben het nodig in Rusland.

De vleesvoorraad is alweer verminderd; we krijgen nu nog maar twee ons per persoon per week, waarbij het bot ook nog wordt meegeteld. Melk krijgen we niet, alleen taptemelk; die luxe hadden we vroeger nog niet eens. Er is geen havermout meer en nog steeds geen peulvruchten. Daags voor Kerstmis was er in Eindhoven geen ui of appel te krijgen. Treurig, nietwaar? Leren schoenen zijn er niet meer, iedereen loopt op houten zolen. In welke winkel je ook komt, het is overal hetzelfde liedje: "Dit hebben we niet meer" of "Het is uitverkocht".

Er staat een bericht in de krant dat er de mogelijkheid is om nieuwjaarsgroeten via de radio over te brengen naar Indië. We hebben direct van die gelegenheid gebruik gemaakt om iets van ons te laten horen. Ik hoop echt dat het jullie bereikt. Het is bijna een jaar geleden dat wij iets van jullie hebben gehoord.

Het is hier momenteel erg rustig en toch zijn we niet gerust op de berichten uit Indië. Het is ook zo ver hier vandaan. Laten we hopen dat de Japanners gauw verjaagd zijn. De berichten die we hier opvangen zijn erg vaag.
In Rusland krijgt Duitsland flinke klappen; hopelijk is het snel afgelopen. Ach, over de oorlog hoef ik jullie niets te vertellen, dat weten jullie beter dan wij.

De kranten hier zijn immers allemaal van de NSB, net als de radio. Dat geldt ook voor De Meijerij, die nu uitkomt onder de naam Dagblad van het Zuiden. Het Eindhovens Dagblad is opgeheven, alleen de drukkerij is nog in bedrijf.
Er is nog steeds werk. De situatie met de voedselvoorziening wordt treurig. Er is heel weinig of geen melk, alweer minder vlees en weinig kaas. We moeten acht weken doen met een half pond koffiesurrogaat per persoon. Er is geen havermout, geen rijst, geen cacao en al lang geen thee meer, alleen nog maar "ersatz" [surrogaat]. In de hele stad is geen enkele appel of peer te krijgen, geen tabak, sigaren of sigaretten, geen draadje wol en geen elastiek. Geen enkel ei, en slechts vier mud kolen voor drie maanden.

En nu verdwijnen onze mooie kwartjes en dubbeltjes ook nog. Waar zouden die naartoe gaan? We krijgen er zinken muntgeld voor in de plaats.

Dagboek familie Nouwen 1 januari 1940 - 8 mei 1945Deel 2 1941

Eindhoven, 1 januari 1941.

15 januari t/m 4 februari 1941

10 februari tot 2 maart 1941

Dagboek familie Nouwen
1 januari 1940 - 8 mei 1945
Deel 2 1941