1940 dagboek Nouwen

Inleiding

Dit dagboek is geschreven door Theresia (Trees) A.A. Nouwen-van Soest. Zij begon met het bijhouden van het dagboek op 10 mei 1940 en schreef haar laatste verslag op 8 mei 1945. Haar man, Leonardus (Leo) Nouwen, was destijds werkzaam bij kadaster in Eindhoven; zij omschrijft hem in de tekst consequent als 'vader'. Zij besloot het dagboek bij te houden omdat haar dochter Marie, schoonzoon Gerard Noijen en haar kleindochter Kitty bij het uitbreken van de oorlog in Nederlands-Indië verbleven.
Met dit verslag van 120 handgeschreven pagina’s wilde zij hen op de hoogte houden van de gebeurtenissen in Nederland tijdens de bezettingsjaren. Door de afstand en oorlogsomstandigheden is er minimaal contact met Nederlands-Indië.

Het document biedt een waardevol overzicht van historische gebeurtenissen in en om Eindhoven. Trees, ze omschreef zij zichzelf als moeders, was aardig geïnformeerd over wat er in de stad speelde, ondanks de vele geruchten en de beperkte betrouwbare informatie in de kranten van die tijd. Niet alle feiten kloppen, aanvullingen worden tussen [ ] weergegeven.
Ze woonde tijdens de bezettingsjaren aan de Leostraat 108. Een verbindende straat tussen Aalsterweg en Leenderweg, beide belangrijke invalswegen in Eindhoven. Hun huis ligt dichtbij de Aalsterweg.

De oorspronkelijke handgeschreven tekst is eerst getranscribeerd naar een getypt document en vervolgens hertaald naar hedendaags Nederlands. Ook de Brabantse en incidentele Limburgse dialecten zijn voor de leesbaarheid omgezet. Een verzameling van deze oorspronkelijke uitdrukkingen is in een apart document opgenomen en te raadplegen via deze link.

Ron Nouwen, haar achterkleinkind, heeft dit historische verslag beschikbaar gesteld en meegewerkt aan de openbaarmaking van dit document.
Kijk bij de speciale pagina: "wie is wie" voor de familie namen en onderlinge verbondenheid.

Alle gebruikte foto's zijn met Google Gemini omgezet in een tekening in sepia kleur of met een Google Gemini-prompt gemaakt om het verhaal te illustreren. Ansichtkaarten voor historische achtergronden komen uit collectie van Jan Spoorenberg.

Aanvullingen, opmerkingen zijn welkom.

Zaterdag 11 mei 1940

Zaterdag 11 mei: alle fabrieken zijn stopgezet, de meeste met vooruitbetaling van een of twee maanden loon. Bij het postkantoor staan rijen mensen om nog iets van hun spaargeld op te nemen, maar meer dan 25 gulden krijgt niemand. De Rijkspaarbank en de andere banken zijn gesloten, post wordt niet meer bezorgd.

Om tien uur 's ochtends klonk er een felle knal; op dat moment werd het bruggetje over de Gender hier bij Gennip opgeblazen. Iedereen ging naar buiten en van werken kwam niets meer terecht. In de middag was er een paar keer luchtalarm. Het is een beangstigend geluid, die loeiende sirenes. 's Middags trokken drommen Nederlandse soldaten vanuit Limburg over de weg via Geldrop Eindhoven binnen. Vader en ik wilden even de stad in gaan, maar iedereen werd teruggestuurd. Hier is alles nog rustig, al zijn alle Duitse burgers ofwel Rijksduitsers opgepakt en naar een verzamelpunt gebracht. Degenen die zich niet uit zichzelf melden, worden door de politie opgehaald. We gaan op tijd slapen en wachten af wat de dag van morgen brengt.

Piet komt net nog even langs; het is vandaag zijn verjaardag. De arme man heeft echter geen tijd, omdat de brug naar Aalst direct wordt opgeblazen en hij anders met zijn auto niet meer thuis kan komen. Er passeren nu veel bussen met blinden uit Grave die op Eikenburg worden ondergebracht, wat erg zielig is. De patiënten die niet ernstig ziek zijn, gaan terug naar huis; het ziekenhuis in de stad is volledig ontruimd en wacht op de komst van gewonden. Zojuist trekken er over de Aalsterweg al veel vluchtelingen uit Limburg voorbij. Ik weet niet of tante Anna uit Steyl daarbij is; er zijn veel mensen uit Weert.

Clem, die bij het Vrijwillige Vluchtelingencomité zit, is opgeroepen. Ook Cor, die bij de Luchtbeschermingsdienst (afdeling eerste hulp bij ongelukken) zit, moest zich op zijn post melden. Jetty was ook de hele nacht op haar post; zij maakt zich grote zorgen over haar ouders die nog in België zijn en over haar zus die met drie kleine kinderen in Ravenstein zit terwijl haar man in militaire dienst is. Rond tien uur klonk er een hevige knal: de brug over het nieuwe kanaal in Strijp is opgeblazen. In de omgeving van de Theresiakerk zijn veel ruiten gesprongen. Laten we hopen dat het hierbij blijft. De hele avond en nacht is de lucht voortdurend vol vliegtuigen. Tot morgen, lieverds.

Zondag 12 mei, 1ste Pinksterdag 1940

Sinds vannacht twee uur zijn de Duitse troepen de stad binnengetrokken. Om zes uur vanmorgen zijn we gaan kijken bij het stadhuis, waar we grote groepen en veel bedrijvigheid zagen: soldaten te voet, met auto's, motoren en zelfs te paard. Vanaf vandaag staan we dus onder Duits bestuur. Overal hangen aanplakbiljetten en bekendmakingen; ook de burgemeester maant ons aan tot kalmte. Onze gulden is 1,50 Mark waard. Veel auto's en fietsen zijn in beslag genomen en worden door hen gebruikt.
Vanmiddag zijn we even de stad in gewandeld. Er heerst een bedrukte stemming.

De politieagenten dragen geen sabel of revolver meer en volgen de bevelen van de Duitsers op. In Limburg hebben de Nederlandse troepen zich teruggetrokken; dit waren de militairen die hier gisterenmiddag langskwamen. Godzijdank hoeven onze jongens nu niet meer weg. Ach Marie, je gelooft niet wat een verdriet we hebben, ook voor de vrouwen met drie of meer kinderen. Die verschrikkelijke oorlog! We horen hier ook dat er in België voortdurend gebombardeerd wordt. Toch zijn de Engelsen en Fransen al te hulp geschoten. In de buurt van Den Bosch en Tilburg wordt hevig gevochten; ook Maastricht is ingenomen en in de omgeving van Tongeren en Hasselt is de strijd fel. In Eindhoven hebben we nog steeds geen luchtalarm gehad, al waren er de hele dag wel veel vliegtuigen in de lucht.

Maandag 13 mei, 2e Pinksterdag 1940
Vannacht heb ik naar omstandigheden goed geslapen en ik werd wakker als 'Duitser'.

Vanochtend kwam onze Piet langs. Hij kon nog te voet over de vernielde brug komen en vertelde dat Guillaume en tante Cato uit Weert en Aalst geëvacueerd zijn. Er zijn daar nu veel vluchtelingen. Vader en Clem zijn erheen gegaan; ze zitten bij een bakker en ook Anna was erbij.

Die arme oudjes toch. We moeten ons nu al aan alles aanpassen. We hebben nog maar drie uur per dag gas om te koken, verdeeld over drie keer een uur. Ook moeten we ons al aan de Duitse tijd houden.

Om twaalf uur kwamen hier de eerste vijftig Belgische gevangenen voorbij. Arme stakkers, ze waren moe en uitgeput nadat de strijd gestreden was. "Oh, Marie en Gerard, wat gaat dit ons allemaal aan het hart." We horen voortdurend bombardementen, onder andere vanuit de richting van Eindhoven en Hasselt. Prinses Juliana is met haar kinderen al naar Engeland vertrokken. We horen overal over verwoestingen maar blijven er hopelijk zelf buiten. God helpe ons. Vader en Clem zijn net terug uit Aalst.

Oom en tante uit Weert waren daar en in Weert was niets verwoest; ze zijn daar gewoon doorgetrokken. Van de rest van de familie hebben we niets gehoord. 's Avonds was iedereen in rep en roer. Van de politie moest iedereen naar binnen omdat ze Duitse troepen op de terugtocht verwachtten. Wij zijn naar Cor gegaan, die tweehonderd meter verderop aan de grote weg woont, maar om twaalf uur zijn we weer naar huis gegaan en we hebben redelijk goed geslapen.

Dinsdag 14 mei 1940
Iedereen is gewoon aan het werk gegaan. Er was niets bijzonders, behalve dat er constant Duitse troepen passeren en er veel auto's van het Rode Kruis met gewonden naar het ziekenhuis worden gebracht. Piet is net nog even langs geweest en alles is goed. Vader en ik zijn vanmiddag naar de stad gewandeld. In het gebouw van de Volksbond zaten veel gevangenen.

De koningin is met de hele regering gevlucht. We hebben net vernomen dat Nederland zich heeft overgegeven. Iedereen is diep onder de indruk. De Duitsers gedragen zich overigens keurig en correct.

Woensdag 15 mei 1940
Nadat we rustig waren gaan slapen, werden we plotseling gewekt door een vreselijke knal, gevolgd door nog drie andere. Er zijn bommen gegooid in Strijp, waarvan er een paar terechtkwamen in de buurt van het Sint-Josephziekenhuis, dat vol ligt met gewonden. In de omgeving van landgoed Kortonjo (Aalsterweg 123), de katholieke jeugdherberg Maple-farm (Aalsterweg 131) en diverse andere huizen zijn de ruiten gesprongen en de pannen van de daken gevlogen. Gelukkig zijn er geen slachtoffers gevallen, maar de ontzetting was natuurlijk groot.

We hebben vandaag voor het eerst graven gezien van gesneuvelde Duitsers die hier in het ziekenhuis zijn overleden. Ze liggen aan de rand van de weg naar Aalst, in de tuin waar vroeger natuurkundige C.Bol woonde (inmiddels afgebroken villa Rustoord, Aalsterweg 156). Iedereen hoopt op een spoedige terugkeer van onze jongens; we leven allemaal in spanning en onzekerheid over hun lot.
Vandaag hebben we ook voor het eerst Duitse marken gezien. Wat zal het morgen brengen?

Donderdag 16 mei 1940
Vandaag is er niets bijzonders gebeurd en alles gaat zijn gewone gang. Er zijn wel steeds vliegtuigen in de lucht, maar iedereen doet gewoon zijn werk.

Vrijdag 17 mei 1940
Vandaag zijn er veel verordeningen afgekondigd en gepubliceerd. Ook kregen we vandaag voor het eerst weer een krantje, een half blaadje. Er zijn ook al verschillende mensen die bericht kregen over hun mannen of zoons; die zijn ofwel gevangengenomen, ofwel hadden ze zich ergens teruggetrokken. Voor degenen die nog niets hebben gehoord, hebben de Duitsers een loket geopend waar men de vermisten kan opgeven. Iedereen hoopt op bericht. Ook werden er gasmaskers en dergelijke getoond, allemaal achtergelaten door onze jongens die in de dorpen burgerkleren kregen en naar huis gingen. Het is een enorme chaos. Er zijn transporten van mensen die vanuit Holland naar België trekken; waarschijnlijk degenen die vanuit Holland weer teruggaan naar België, waar vreselijk wordt gevochten. De strijd in België is fel en alles trekt hier voorbij over de Aalsterweg. We kunnen het bombarderen in België hier horen.

Zaterdag 18 mei 1940
Net weer de post gezien na acht dagen; er was niets voor ons bij. "Wanneer zullen we eindelijk weer eens wat van elkaar horen?" Verder was alles kalm tot een uur of vijf, toen de Duitse troepen hier voorbij begonnen te trekken over het kanaal richting België. Brussel is ingenomen, maar de forten van Luik en Namen houden nog stand.

Pol en Jetty zijn vanmiddag naar Ravenstein gefietst, naar haar zus die daar met drie kleine kinderen zit terwijl haar man in militaire dienst is. Vandaag hebben veel mensen hier bericht gekregen over hun zoons of mannen. Er zijn er al verschillende naar diverse plaatsen gegaan om hen te bezoeken; velen liggen in de omgeving van Gorinchem, Breda, enzovoort.

Vandaag hebben veel mensen hier bericht gekregen over hun zoons of mannen. Verschillende mensen zijn al naar diverse plaatsen gegaan om hen te bezoeken. Velen van hen bevinden zich in de omgeving van Gorinchem, Breda, enzovoort. Iedereen gaat per fiets omdat de treinen niet rijden en er geen auto's meer rijden, afgezien van een paar uitzonderingen met een speciale vergunning. We hebben net vernomen dat prins Bernhard in Zeeland aan het front is; Zeeland is nog steeds in Nederlandse handen. Er komen voortdurend Duitse troepen voorbij: auto's, tanks, kanonnen, enzovoort. Dit gaat de hele nacht door.

Zondag 19 mei 1940
We hebben de hele nacht niet kunnen slapen door de voorbijrijdende troepen en het geronk van de vliegtuigen. We waren er allemaal overstuur van. Vanochtend hebben we goed gebeden tijdens de heilige mis en we wachten maar geduldig af wat er komt. Vandaag, op zondag, moesten we broodkaarten en levensmiddelen ophalen. Piet en Nelly zijn samen met Truudi langs geweest; de brug naar Aalst is weer hersteld. Piet heeft een nieuwe fiets gekocht, omdat hij door gebrek aan benzine zijn auto niet kan gebruiken. Er trekken nog steeds constant Duitsers voorbij.

Zeeland heeft zich overgegeven, dus nu staat heel Nederland onder Duits gezag. Ook Brussel en Antwerpen zijn bezet. Jetty's ouders zijn hier nog steeds en we hebben nog niets van hen gehoord. Zij denken veel aan jullie. Er doen ook al verhalen de ronde over een mogelijke dreiging in Indië. De kleine Leo geniet van de voorbijtrekkende troepen, vooral van de mannen boven op de tanks in hun camouflagepakken met een doodshoofd op hun pet en hun uniform. Het zijn echte duivels die voorbijtrekken. Pol en Jetty zijn net terug uit Ravenstein; haar zwager maakt het goed en is in Wierden. Gelukkig maar. Er zijn hier geloof ik niet veel gesneuvelden; volgens de berichten tot nu toe zijn het er pas vier. Tot morgen dus.

20 mei 1940
Vandaag is er niets bijzonders gebeurd, alles gaat zijn gewone gang. Je merkt eigenlijk nergens iets van, behalve dat er heel veel Duitse soldaten zijn.

21 mei 1940
Vandaag hebben we onze keuken nog schoongemaakt (gespoten). Dit had eigenlijk op de vrijdag voor Pinksteren moeten gebeuren, maar toen brak de oorlog uit en werd het uitgesteld.

Woensdag 22 mei 1940

Vandaag hebben heel veel mensen bericht gekregen van hun gemobiliseerde familieleden. Van onze naaste kennissen is er niemand gesneuveld. Ook Tinus is terecht en ongedeerd, gelukkig. Door het schoonmaken (of daardoor) heb ik een flinke kou gevat.
Ik heb vandaag, 23 mei, rust gehouden en ben in bed gebleven. Clem bleef die dag thuis. 's Nachts hoorden we plotseling een hevig geronk van vele vliegtuigen en even later werden we opgeschrikt door het loeien van het luchtalarm. Je gelooft niet wat een beangstigend gevoel dat geeft; we zijn allemaal ons bed uit gegaan. Door de volledige verduistering was het een enorme chaos. Beneden hebben we alles donker gemaakt, maar boven niet. In de haast hebben we wat kleren aangeschoten en we zijn in de gang bij elkaar gebleven, omdat het daar het minst gevaarlijk is. In de verte hoorden we de bommen vallen. Na een klein half uur werd het 'veilig'-signaal gegeven en gingen we weer naar bed, waar we verder rustig konden slapen. De (Engelse) bommen waren gevallen in Geldrop bij het viaduct en in Mierlo-Hout, waar vier mensen omkwamen. Ook Boxtel is gebombardeerd: het station en zes huizen zijn verwoest en er zijn elf doden gevallen.

Vandaag is onze Piet met een kennis naar Rotterdam geweest. Die stad is zwaar gebombardeerd. Het was een treurig gezicht, zegt hij; hoeveel doden er zijn, is nog niet vast te stellen.

Vrijdag 24 mei 1940
Vannacht is Den Bosch weer beschoten, ook weer door de Engelsen. Er is veel schade en er zijn verscheidene doden.
Ze schrijft in gedachten aan haar dochter: "Misschien heb je al deze berichten ook wel in de krant gelezen, maar toch vind je het vast interessant om het rechtstreeks van ons te horen, nietwaar?"

Vandaag kregen we een kaart van tante Anna uit Steyl; daar was alles goed. Zojuist heb ik de Koningin op de Engelse radio gehoord. Ze sprak echter hoofdzakelijk voor Nederlands-Indië. Wanneer zullen we elkaar toch weer eens zien?

Zaterdag 25 mei 1940
Nadat we gisteren opnieuw bang waren gemaakt voor een nachtelijk bombardement – omdat de bewoners rondom de fabriek van Van Doorne, de Dommelstraat en de stationsomgeving gewaarschuwd waren hun huizen voor de nacht te verlaten – hebben we gelukkig de hele nacht rustig kunnen slapen.
Vandaag zijn duizenden Nederlandse soldaten naar huis teruggekeerd. Omdat de treinen maar tot Eindhoven rijden (en dan ook nog maar een paar), moesten de militairen die verder naar Limburg en andere plekken moesten, hier uitstappen.

Het krioelde vanmiddag van de Nederlandse militairen, die broederlijk naast de Duitse soldaten liepen zonder dat er over en weer onaardigheden vielen. De Duitsers zijn zeer hoffelijk en correct.

Over het buitenland, zoals België, horen we erg weinig; we vallen nu onder Duits bewind. De marken circuleren al volop als geldig betaalmiddel. Ook rijden er vanaf vandaag weer enkele stadsbussen, na een stopzetting van veertien dagen.

Vader en ik zijn de stad in gewandeld. Het is ontzettend warm. Er vliegen voortdurend vliegtuigen over de stad. Verder is alles rustig.

Zondag 26 mei 1940
Er heerst een echte zondagsrust op deze prachtige meimorgen en je merkt niets van die vreselijke oorlog. Maar al snel wordt die rust weer verstoord door het voorbijtrekken van vele Duitse wagens, kanonnen en afweergeschut. Ook komen er veel vliegtuigen heel laag over ons heen; zo laag dat we dachten dat ze het dak eraf zouden vliegen. We zaten net aan tafel en vlogen alle vier verschrikt op. Wat een narigheid! De schoenenwinkels waren gesloten; voortaan moeten we schoenen op de bon kopen. Verder is er nog niets op de bon.

Maandag 27 mei 1940
Vannacht hebben we rustig geslapen en vanmorgen is iedereen weer gewoon aan het werk gegaan. Er passeren veel dichte Duitse wagens met het opschrift Hilfszug Bayern. Men beweert dat er Duitse lijken in zitten die naar Duitsland worden vervoerd.

Tegelijkertijd komen er berichten binnen over gesneuvelden. In Eindhoven zijn er toch verscheidene gevallen. Net passeert hier de vuilniswagen; de grote auto's mogen niet meer rijden. Het is een vreemd gezicht, zo'n paard en wagen. De paarden, die trouwe beesten, moeten weer in ere worden hersteld. Ook de wasserijen en transportbedrijven doen nu alles met paard en wagen.

Dinsdag 28 mei 1940
Ik heb zojuist op de radio gehoord dat de koning van België zich heeft overgegeven. Het arme België is nu ook verslagen. We hoorden ook dat de kust van Engeland vanuit Calais wordt beschoten en dat verschillende plaatsen daar al met succes zijn geraakt en in brand staan.
Hier in de omgeving van de Philips-fabrieken en het station zoeken velen 's nachts een veiligere plek op. Piet van Heugten gaat 's nachts met zijn vrouw en kinderen bij onze Piet in Aalst slapen. Je weet wel, die man die op de hoek van de Willemstraat en het Wilhelminaplein die winkel heeft, precies tegenover de grote poort van Philips. Zijn vrouw had al veertien dagen geen oog dichtgedaan 's nachts, en in Aalst is het veel veiliger. Wij wonen gelukkig ook een heel eind van dit alles vandaan. Het ergste van alles is de verduistering; het is 's avonds zo beangstigend stil, afgezien van dat aanhoudende geronk van de vliegtuigen.

Woensdag 29 mei 1940
Vandaag kreeg Jetty bericht dat haar ouders uit Antwerpen zijn gevlucht en nu bij haar zus in Ravenstein zijn. Piet is nu ook weer gerustgesteld. Vandaag is bovendien de verkoop van koffie en thee stopgezet; vanaf 1 juni zijn deze producten alleen nog op de bon verkrijgbaar. Volgende week begint de broodrantsoenering. Op de radio hoor je niets dan hatelijkheden van de Engelsen en Fransen over koning Leopold. Ze noemen hem een verrader, de arme man; hij heeft het zo goed bedoeld.

Donderdag 30 mei 1940
Vannacht was alles rustig en heb ik goed geslapen. Zojuist zijn hier nog een kleine honderd soldaten aangekomen die in Frankrijk krijgsgevangen waren genomen. In veel plaatsen heerst weer vreugde over dit weerzien.

Als ik zo naar buiten kijk, lijkt het wel alsof we weer veertig jaar terug in de tijd gaan. Natuurlijk niet wat de kleding betreft, maar wel het vervoer, want alles gebeurt weer met paard en wagen: expediteurs, wasserijen, bakkers en alle transporteurs. Je ziet bijna geen auto's meer. Vandaag is ook onze nieuwe Rijkscommissaris geïnstalleerd (Seyss-Inquart). Onze Clem verstond: "Zes-en-een-kwart".

Vrijdag 31 mei 1940
Vanmorgen stond in de krant dat er weer post naar Indië verzonden kan worden. Ik heb alles laten liggen en snel een brief geschreven en verstuurd naar onze kinderen in Temanggung. Wat jammer dat ze nu zo lang onderweg zijn; het gaat per mailboot. Maar goed, er is in elk geval bericht naar jullie onderweg. Verder is alles rustig.

Zaterdag 1 juni 1940
Pol en Jetty zijn naar Ravenstein gefietst om haar ouders te bezoeken; ze komen maandag weer thuis.
Vandaag zijn er nog enkele soldaten uit Boulogne teruggekeerd en er volgen er nog meer van wie men dacht niets meer te zullen horen, onder wie dokter Wachters uit Aalst. Duizenden vluchtelingen uit Breda zitten vast in Parijs en kunnen niet terug. Oh, wat hebben die mensen en ook die soldaten veel meegemaakt. Als je de verhalen hoort: ze hebben daar in een hel geleefd.
Onze vroegere melkboer van de Sint-Petrusparochie heeft in Frankrijk twee dagen lang onafgebroken lijken moeten laden; vreselijk, hè?
Voor alle textielwaren, kousen, eigenlijk alles, krijgen we voortaan een bon. We moeten telkens (zelfs voor een kaartje stopgaren) onze stamkaart meenemen. Die bonnen moeten we drie maanden bewaren; de winkelier heeft hier een kopie van.

Zondag 2 juni 1940
Vandaag ben ik eens de stad in gewandeld. Bij Hotel Commerce (eigenaar S. J. Nijpels) wappert de hakenkruisvlag; hier is de Ortskommandantur gevestigd. In de Tramstraat, waar vroeger het tramstation was en nu [1939] een hele rij prachtige nieuwe huizen staat, zijn veel Duitsers ondergebracht. Onder andere een schoenmakerij, een kapper, het Rode Kruis, een gedeelte van de staf, enzovoort ondergebracht. Het zijn woningen van Van Gastel uit Strijp en ze moeten 55 gulden huur per maand opbrengen; ook een flinke tegenvaller, hè! Straks kwamen ze vragen of we eventueel vluchtelingen willen opnemen. We hebben er maar in toegestemd om er twee in huis te nemen. Wanneer dat zal zijn, weet ik niet. Luik is de afgelopen dagen vreselijk gebombardeerd. Wij horen helemaal niets van tante Lize (uit Luik), en ook niet van tante Marie uit Bracht.

Maandag 3 juni 1940
Vandaag is er niets bijzonders gebeurd; alles is kalm.
Pol en Jetty zijn terug uit Ravenstein. Alles was daar goed; haar ouders waren met een bus vol vluchtelingen meegekomen en verblijven nu voorlopig in Ravenstein bij haar zus.

Dinsdag 4 juni 1940
Vannacht ben ik weer opgeschrikt door de vele vliegtuigen. Het is een akelig geluid, dat hevige geronk in de nacht, maar er is verder niets gebeurd. We hebben nu ook al oorlogsbrood; het is nog niet op de bon. Het is heel lekker, maar het ziet er grijs uit. Nou ja, als het zo blijft, hoeven we niet te klagen.

Woensdag 5 juni 1940
Het is heerlijk zomerweer en op het eerste gezicht merk je niet dat het oorlog is. Alleen zijn er vannacht weer bommen gevallen in Mierlo. Gelukkig waren er geen slachtoffers; ze kwamen in het veld terecht. Het is beangstigend wanneer je door zo'n klap uit je slaap opschrikt.
Hier heeft een groot aantal spoorwagons met munitie gestaan; men vermoedt dat de Engelsen dit wisten. Ze zijn echter verder gereden naar België. Vandaag passeerden er tientallen wagons met Duitse soldaten en met kanonnen en dergelijke in de richting van België, met Frankrijk als bestemming. Daar wordt na de inname van Duinkerken een nieuwe aanval voorbereid.

Vrijdag 7 juni 1940
Vandaag is alles kalm verlopen en we hebben prachtig zomerweer. We kregen een kaart van tante Anna uit Steyl waarop ze schreef dat we vast wel wisten wat daar was voorgevallen, en dat ze een ander tijdelijk adres hadden. Omdat we helemaal niets hadden gehoord, heb ik om inlichtingen gevraagd en ik hoop maar dat ze gauw terugschrijft.

Zaterdag 8 juni 1940
De dag is kalm begonnen en we hebben 's nachts goed geslapen. Er zijn 500 à 600 Duitse politiemannen gearriveerd, die allen zijn ondergebracht in die mooie witte huizen [Witte Dorp] waar Piet ook heeft gewoond. Het zijn de zogenaamde S.S.-mannen (Schutzstaffel); men noemt hen ook de Grüne Polizei. Verder zijn er weinig Duitse soldaten meer en ook de Ortscommandant is vertrokken. De burgemeester heeft hier nu de leiding.

Zondag 9 juni 1940
Vannacht hebben we weer een akelige nacht gehad; rond 12 uur begon het gedoe weer. Eerst was er het aanhoudende geronk van vliegtuigen, waardoor we niet konden slapen en steeds het bed uit moesten. Toen hoorden we plotseling een klap en het geknetter van mitrailleurs, gevolgd door het luchtalarm. Het was ongeveer 2 uur 's nachts toen we weer naar beneden gingen en angstig op het veiligheidssignaal wachtten. Je gelooft niet hoe dit op je zenuwen werkt. Er waren op het vliegveld twee vliegtuigen neergehaald en op de spoorlijn bij het Jodenkerkhof waren ook bommen gevallen. De mensen in de buurt hoorden de mitrailleurkogels op het dak kletteren. Verder is het hier overdag heel rustig en gaat het leven zijn gewone gang. Was het maar afgelopen.

Maandag 10 juni 1940
Vandaag zijn er honderden krijgsgevangenen uit Duitsland teruggekomen, ook velen uit Eindhoven. Ze kwamen allemaal via Zevenaar en omgeving binnen. Er was er ook een van vaders kantoor bij. Ze hebben heel wat meegemaakt en waren ondergebracht bij de Poolse grens. Hun haar was helemaal gemillimeterd, de arme stakkers. Er passeren hier dagelijks ook veel Franse en Engelse krijgsgevangenen. De mensen brengen hun van alles: brood, vruchten, sigaren en sigaretten. Daar zijn ze heel dankbaar voor. Er waren ook veel Marokkanen bij.

Dinsdag 11 juni 1940
Vandaag heeft Italië de oorlog aan de geallieerden verklaard. Waar is nu het einde? Prinses Juliana is met haar kinderen naar Canada gevlucht. Veel mensen uit Breda zijn nog niet terug; zij zijn steeds verder gevlucht en bevinden zich nu in Barcelona.

Woensdag 12 juni 1940
Vandaag is alles rustig verlopen. Het is akelig koud weer en het regent voortdurend. Toch hebben we de regen hard nodig, want alles was uitgedroogd.

Donderdag 13 juni 1940
We kregen bericht van tante Anna uit Steyl. Er is op 6 juni om twee uur 's morgens een bom bij haar huis gevallen, wat voor grote verwoestingen heeft gezorgd. We zijn van plan om er snel naartoe te gaan om te zien wat er precies is gebeurd.

Vrijdag 14 juni 1940
Vandaag hebben we geïnformeerd of we in Venlo kunnen komen, want er rijden nog geen treinen van Eindhoven naar Venlo. Er gaat wel een bus en daar zullen we waarschijnlijk gebruik van maken. Morgen dus meer nieuws.

Zaterdag 15 juni 1940
Vandaag zijn vader en ik met de auto naar Steyl gegaan via Helmond, Deurne en Venlo. Vanuit Venlo konden we met de auto doorrijden naar Steyl. Ze waren dolblij om ons te zien. De arme stakkers hebben veel meegemaakt. Zoals ik al schreef, was er een bom ingeslagen op slechts een meter van hun huis terwijl ze alle drie in bed lagen. Er zijn in Steyl drie bommen gevallen en één in een veld in Baarlo. Je begrijpt dat ze enorm zijn geschrokken; alles stortte in. In hun slaapkamer zaten grote gaten in de muur en het plafond, waardoor ze bijna in de buitenlucht lagen. De deuren en ramen waren er helemaal uitgeslagen en de slaapkamerdeur was boven op hun bed terechtgekomen. Er lagen twee grote granaatscherven op het kussen bij hun hoofden en de muren zaten vol gaten door granaatstukken. Het was een enorme ravage: er zat geen ruit meer in het dak, de voordeur lag midden op straat en de bomen voor de deur waren als lucifers versplinterd. Wonder boven wonder is niemand gewond geraakt, zelfs geen schrammetje. Ger en Anna waren nog erg van streek. Ze wonen nu tijdelijk in een huis van het missiehuis. Hun meubels zijn er nog redelijk aan toe, maar schilderijen, klokken, spiegels en veel glas- en porseleinwerk liggen in gruzelementen. In de buurt zijn nog twee andere huizen gedeeltelijk vernield.
Wat hebben zulke bommen een enorme kracht; zelfs honderd meter verderop waren muren en bomen nog beschadigd. Hield de verschrikkelijke oorlog toch maar op. We vernamen daar ook dat M. Clevis (Pater Tinus) door een kogel was getroffen en op slag dood was. Hij was bij de vrijwillige brandweer en toen ze in Blerick beschoten werden en er brand uitbrak in de huizen aan de Maas, heeft hij zijn leven verloren om anderen te redden. Zielig, nietwaar? In de Peel tussen Deurne en Venray waren nog sporen van de strijd te zien, allemaal te droevig om op te schrijven. Ook horen we maar niets uit Indië. Hoe lang zou het nog duren voordat we enig bericht van jullie krijgen?

Zondag 16 juni 1940
We zijn weer goed thuisgekomen van onze reis. Pol had een bezoek gebracht aan Harry van Dijck, een vroegere vriend van hem die nu officier is in het Belgische leger. Hij had ook veel meegemaakt; hij hoorde bij het leger van de koning en was in burgerkleding thuisgekomen. Hij gaat echter terug, want hij blijft in het leger.

Maandag 17 juni 1940
Frankrijk heeft om een wapenstilstand gevraagd. De gehele Philips-fabrieken zijn deze week gesloten. Het hele personeel heeft vakantie, maar niemand weet precies waarom. Ze gissen dat de machines omgebouwd worden om munitie te maken. Het is te hopen dat dit niet waar is.

Dinsdag 18 juni 1940
Vandaag heeft Mussolini een onderhoud met Hitler over de capitulatie van Frankrijk. Zullen de voorwaarden aannemelijk zijn? God geve dat er aan deze slachtingen een einde komt. We krijgen per persoon ongeveer drie ons brood per dag. Wij redden het er wel mee, maar voor velen is het moeilijk om ermee rond te komen. Wisten we toch maar hoe het er in Indië uitzag; daarover piekeren we heel erg, en jullie misschien over ons. Gelukkig is hier alles goed en we hopen voor jullie hetzelfde.

Woensdag 19 juni 1940
Vannacht zijn er weer enkele bommen gevallen in de buurt van Helmond en Deurne. Het was hier goed te horen en elke nacht zijn er steeds veel vliegtuigen.

Donderdag 20 juni 1940
Alles goed. De Duitsers rukken in Frankrijk maar steeds verder op. Het Ruhrgebied en het Rijnland worden iedere nacht door de Engelsen gebombardeerd. Vanuit Steyl kunnen ze de vuurgloed van de branden tegen de lucht goed waarnemen; ook horen ze het luchtalarm van de grensplaatsen goed. Van tante Marie uit Bracht hebben we al die tijd niets gehoord. Hier op het vliegveld zijn 1500 mensen aan het werk; het wordt drie keer zo groot gemaakt, met veel ondergrondse gewelven. Men zegt dat er plaats is voor 2500 vliegtuigen, die er ook zullen komen. Veel mensen uit de directe omgeving zijn al vertrokken, bang voor een bombardement. Ook uit de buurt van de Philipsfabrieken gaan ze verhuizen. Wat een toestand, hè? Was het maar afgelopen.

Vrijdag 21 juni 1940
Vandaag zijn de voorwaarden voor een wapenstilstand door Hitler aan de Franse afgevaardigden aangeboden. Zullen ze tot een overeenkomst komen? Het gebeurde in hetzelfde rijtuig in het bos van Compiègne waarin in 1918 het vredesverdrag werd getekend. Zielig, hè?

Zaterdag 22 juni 1940
Alles is rustig verlopen. Hier zijn vandaag weer een groep Duitsers aangekomen, weer in andere uniformen: bruine overhemden, zwarte broeken en zwarte mutsen. Ze zeggen dat dit de SS is, en niet de groep met de groene uniformen.

Zondag 23 juni 1940
Een mooie zomerdag en alles is de hele dag vredig. De kinderen zijn allemaal langs geweest (behalve jullie), maar de nacht van zondag op maandag is weer onrustig geweest. Er vlogen constant vliegtuigen af en aan; wat zouden ze zoeken? Je gelooft niet hoe zenuwachtig je hiervan wordt. Van slapen komt niet veel terecht.

Maandag 24 juni 1940
Vandaag is het een treurige dag geweest voor Eindhoven. Vanmorgen om tien uur werden we opgeschrikt door een enorme knal. Er waren drie bommen op het vliegveld gevallen, waar ongeveer 1500 tot 2000 mensen werken. Er zijn helaas drie doden gevallen en verscheidene mensen raakten gewond, van wie enkelen ernstig. Frans Toonders uit Strijp was ook een van de slachtoffers; je kent hem wel hè, Marie? Er vielen ook nog twee slachtoffers uit Stratum. [Dit waren: J.B. Tappel en M.Verstegen]
Je begrijpt dat dit voor veel opschudding zorgde; ze verwachten de Engelsen dezer dagen nog terug. Wat een wereld hè, je wordt er zo naar en verdrietig van. Als je bijvoorbeeld in de grote winkels komt, zoals bij V&D of C&A, dan zie je overal grote plakkaten met het opschrift "naar de schuilkelders". Ook op alle hoeken van de straten staan borden met hetzelfde opschrift en een pijl.

Dinsdag 25 juni 1940
Vannacht zijn de vijandelijkheden tussen Duitsland en Frankrijk geëindigd en is het wapenstilstandsverdrag getekend.

Woensdag 26 juni 1940
Vannacht zijn er bommen gevallen in Gerwen, Someren en Nuenen. Er is geen grote schade aangericht.

Donderdag 27 juni 1940
Vannacht moesten we het bed weer uit vanwege het luchtalarm. Er bleven maar vliegtuigen overvliegen en rond twee uur hoorden we enorme klappen. En jawel, er waren verschillende bommen op de psychiatrische inrichting in Woensel gevallen. Gelukkig kwamen ze terecht op het huishoudpaviljoen, onder andere bij de keuken, waar een enorme ravage werd aangericht. Twee verpleegsters raakten zwaar gewond en enkelen licht. In de omgeving werd ook vee getroffen en gedood. Waarschijnlijk is de inrichting aangezien voor de kazerne die daar in de buurt ligt aan de Oirschotsedijk. Den Helder is hevig gebombardeerd: 42 doden en veel gewonden. Treurig hè, die toestand.

Vrijdag 28 juni 1940
Vandaag is er een ultimatum van Rusland aan Roemenië gesteld. Prins Bernhard heeft via de radio gesproken. Vannacht is alles rustig gebleven. Er is nog steeds geen briefpost naar Indië mogelijk; hopelijk hebben jullie de brief die in de tweede week van de oorlog is verzonden wel ontvangen. Hoorden wij ook maar eens iets.

Zaterdag 29 juni 1940
Er hangen enkele vlaggen uit voor de verjaardag van Prins Bernhard. Veel mensen lopen vandaag met een witte anjer in hun knoopsgat, of met een oranje strikje. Vandaag is Kerkrade, of liever Bleyerheide, gebombardeerd. Er waren 13 doden en veel gewonden. Ook in Rotterdam zijn weer verschillende doden gevallen. Wanneer zal het toch eens vrede worden?

Zondag 30 juni 1940
Vandaag zijn Clem en Mine van tante Marie met de fiets naar Steyl gegaan. Ze zijn daar al bezig met de opruiming. Over een maand denken ze weer in hun eigen huis te kunnen wonen.

Maandag 1 juli 1940
Er is niets bijzonders gebeurd; alles gaat zijn gewone gang. Wel vliegen er elke nacht veel vliegtuigen over, vooral boven het vliegveld. Er cirkelen constant Engelse vliegtuigen rond, waardoor de vele arbeiders de schuilkelders in moeten. Tot nu toe is er verder niets gebeurd.

Dinsdag 2 juli 1940
Er zijn weer enkele bommen in de omgeving gevallen, maar gelukkig zonder slachtoffers.

Woensdag 3 juli 1940
Vandaag is de Franse en Engelse vloot met elkaar in gevecht geraakt. De details hiervan weten jullie waarschijnlijk beter dan wij.

Donderdag 4 juli 1940
De diplomatieke betrekkingen tussen Frankrijk en Engeland zijn verbroken. Hier passeren voortdurend treinen vol Duitsers die terugkeren naar Duitsland. Ooggetuigen beweren dat ze geboeid zijn. Men vermoedt dat het om dienstweigeraars gaat die niet tegen Engeland willen vechten.

5 juli 1940
Niets bijzonders gebeurd.

6 juli 1940
Vandaag zijn er verschillende verbodsbepalingen afgekondigd. We mogen onder andere niet meer naar de Engelse of andere buitenlandse zenders luisteren, maar alleen naar de Nederlandse en Duitse. Ook is het verboden om kokardes [Een kokarde is een meestal rond insigne, vaak gedragen op een hoed of muts] of andere insignes te dragen, naast nog diverse andere verboden. De NSB-ers hebben daarentegen alle vrijheid; zij staan op alle hoeken in uniform met hun blad Volk en Vaderland. Vanmiddag was er een luchtgevecht boven Aalst. De vliegtuigen vliegen zo laag dat ze bijna de daken raken. Het is beangstigend hoor!

Zondag 7 juli 1940
Toon van der Linden was net hier en vroeg of we al iets uit Indië hadden gehoord. Pol hoorde van meneer Van Reuth dat hij de afgelopen dagen nog een brief uit Batavia had gekregen van zijn broer, die op 2 mei in Batavia was gepost. Wanneer zullen wij eindelijk eens iets van jullie drietjes horen? Ik hoop dat je de brief die in de tweede week van de oorlog is verzonden nog hebt ontvangen. Een kaart die we naar tante Lize in Luik hadden gestuurd, is weer teruggekomen.

Maandag 8 juli 1940
Er is niets bijzonders gebeurd; alles gaat zijn gewone gang.

Dinsdag 9, woensdag 10 en donderdag 11 juli 1940
Ook deze dagen waren kalm en stil, afgezien van de vliegtuigen 's nachts. Horen jullie het buitenlandse nieuws beter en uitgebreider dan wij? Wij mogen namelijk niet meer naar buitenlandse radioberichten luisteren, alleen nog naar de Duitse.

Vrijdag 12 juli 1940
Vandaag hebben we formulieren gekregen die we moeten invullen voor de boter- en vetkaarten. We krijgen een half pond per persoon per week. Ook havermout, maïzena, vermicelli en dergelijke zijn nu alleen nog op de bon verkrijgbaar.

Zaterdag 13 juli 1940
Vanmiddag kwam Jus uit Steyl langs met een flinke mand dikke zwarte kersen. Ze zijn hun huis weer aan het opbouwen en alles gaat goed.

Zondag 14 juli 1940
We hebben een kaart gekregen van tante Marie uit Bracht. Alles was daar goed en de jongens waren nog thuis.

Maandag 15 juli 1940
Vandaag stond er in de krant dat er weer post naar Indië verzonden kan worden. We hebben meteen een brief voor jullie gepost, in de hoop dat deze jullie bereikt.

Dinsdag 16 juli 1940
Alles is onzeker. Er wordt beweerd dat er enkele duizenden Duitse soldaten naar Eindhoven komen, maar waarom is niet duidelijk. Pol en Jetty tennissen veel en ook Piet gaat meedoen. Het zijn allemaal potentiële tennispartners voor jullie wanneer jullie met verlof komen.

Woensdag 17 juli 1940
Het vliegveld is nog steeds niet klaar; er wordt nog altijd door honderden mensen aan gewerkt. Daarna verwachten we de Engelsen. Het vliegveld moet een enorme omvang krijgen; men zegt dat er plaats zal zijn voor 2500 vliegtuigen.

Donderdag 18 juli 1940
Alles is rustig, vast de stilte voor de storm.

Vrijdag 19 juli 1940
Veel zalen en gemeenschapshuizen zijn gevorderd voor de Duitse soldaten, waaronder het parochiehuis bij de Majellakerk. Vandaag heeft Hitler een toespraak gehouden in de Rijksdag. Er gaan geruchten over vrede; was het maar waar.

Zaterdag 20 juli 1940
Vanmorgen zijn de Duitse soldaten gearriveerd; ze trokken al zingend voorbij. Het krioelt van de militairen in de stad. Men beweert dat ze vanaf hier per vliegtuig naar Engeland zullen gaan. De postverbinding met Indië is alweer opgeheven. God geve dat jullie onze brief nog ontvangen. Dit heeft te maken met de arrestaties van prominente personen uit Indië die hier in Nederland verblijven. Wat de reden hiervan precies is, weten we niet; er zijn ook nog geen namen bekend.

Zondag 21 juli 1940
Een mooie zomermorgen met weinig nieuws. De pastoor heeft vanmorgen zijn parochianen aangemaand om zich correct te gedragen tegenover de Duitse soldaten; we bevinden ons, zo zegt hij, in een bezet gebied en dat wordt wel eens vergeten.

Maandag 22 juli 1940
Vandaag niets bijzonders; alles is kalm en rustig. Er passeren voortdurend groepen zingende Duitse soldaten. Er zijn er hier op het moment erg veel, maar niemand weet waarom.

Dinsdag 23 juli 1940
Er is weer een groot troepentransport gepasseerd dat in de richting van Duitsland trok.

Woensdag 24 juli 1940
Wat gaan ze met de Indische mensen doen? Men beweert hier dat ze naar een concentratiekamp worden gebracht. Vannacht waren er weer veel vliegtuigen. Op de golfbaan van Philips in Waalre is een bom gevallen; er zouden vier doden zijn, maar men hoort hier zo weinig van. Er schijnen op de villa van Philips in Waalre Duitse luchtmachtofficieren te zijn ondergebracht. Zouden de Engelsen dit hebben geweten?

Donderdag 25 juli 1940
Op alle torens van Eindhoven zijn grote lichten aangebracht. Waarvoor dat is, is niet duidelijk. Het vliegveld is nog steeds niet klaar; wanneer het af is, verwachten ze de Engelsen. De mensen die daar werken, dragen allemaal helmen van de Nederlandse soldaten; die komen dus toch nog ergens van pas, hè.

Vrijdag 26 juli 1940
Veel Indische ambtenaren die met verlof waren, zijn naar Duitse concentratiekampen gebracht als vergelding voor de slechte behandeling van Duitsers in Indië. Zolang de Duitsers in Indië gevangenzitten of geïnterneerd blijven, blijven de Nederlanders in de concentratiekampen. Gelukkig dat jullie nu geen verlof hebben, hè. Hopelijk is er volgend jaar vrede.

Zaterdag 27 juli 1940
We hebben zojuist gehoord dat onze koningin morgen op de radio spreekt. Zouden we haar kunnen horen? We mogen immers niet naar de Engelse zender luisteren.

Zondag 28 juli 1940
Hare Majesteit heeft via de radio een indrukwekkende toespraak gehouden; zij spoort ons aan tot moed, hoop en vertrouwen. Het is hier 's avonds zo akelig stil en donker op straat. Nergens is licht, er branden geen straatlantaarns en ook etalages zijn niet verlicht. Nu valt het nog mee, maar wat moet dat deze winter wel niet worden?

Maandag 29 juli 1940
De afgelopen nacht zal ons nog lang bijblijven. Rond half een werden we opgeschrikt door een enorme klap, gevolgd door het luchtalarm. Weer het bed uit en naar beneden naar de gang. Er is een bom gevallen in Woensel in de Bakkerstraat; er zijn vier doden gevallen: twee vrouwen en twee kinderen (een moeder met twee kinderen). De man is machinist bij de Staatsspoorwegen (S.S.). Het is een verschrikkelijke ravage, treurig hè? Wat zal ons nog meer overkomen?
[ meer informatie bij https://stichting18september.nl/slachtoffers/Helena-van-Damme-de-Keijzer ]

Dinsdag 30 juli 1940
Vannacht was er een voortdurend heen en weer gevlieg van vliegtuigen, waardoor we niet hebben geslapen. De lichtkogels en zoeklichten waren constant in de lucht. Vooral na de bomaanslag van gisternacht waren we allemaal nog onrustiger. Vandaag moesten we formulieren ophalen om in te vullen voor het verkrijgen van textielgoederen. Hiervoor krijgen we punten, maar hoeveel weet ik nog niet.

Woensdag 31 juli 1940
Vandaag hebben we formulieren opgehaald voor de textielkaarten. Daarmee krijgen we punten om goederen te kopen. Deze week waren de confectiewinkels gesloten en vanaf deze week geldt dat voor alle winkels die textielgoederen verkopen.

Donderdag 1 augustus 1940
Niets bijzonders gebeurd en alles verloopt normaal.

2 augustus 1940
Vannacht waren er weer erg veel vliegtuigen. In Limburg hoorden ze de bommen op Duitsland vallen. Er gebeuren verder geen grote dingen tussen Engeland en Duitsland.

3 augustus 1940
Het vliegveld is nog steeds niet af, en men is bang dat de Engelsen het zullen komen bombarderen. Het is onbegrijpelijk hoe die Engelsen alles zo precies weten; er schijnen hier veel spionnen te zijn en ook geheime zenders. Pol en Jetty zijn vandaag naar Steyl gefietst, ook om in Tegelen de Passiespelen te gaan bekijken. Ze hebben allebei vakantie.

4 augustus 1940
Alles is kalm en alles verloopt gewoon.

5 augustus 1940
Pol en Jetty zijn terug uit Steyl. Tante Anna woont weer in haar oude huis. Ze hebben de hele nacht niet kunnen slapen door de bombardementen in Duitsland; je weet dat het vlak aan de grens ligt. De Passiespelen waren prachtig.

6 augustus 1940
Vandaag de textielkaarten opgehaald. Op iedere kaart staan 100 punten. Als we nu iets moeten kopen, moet je de kaart meebrengen en worden er zoveel punten afgetrokken als voor dat artikel is bepaald. Bijvoorbeeld voor een paar kousen heb je 15 punten nodig, voor een onderbroek 20 punten, voor een damesjurk 30 tot 40 en voor een herenkostuum 70, enzovoort. Het is een heel gedoe met al die bonnen en punten. God geve dat het snel afgelopen is; we hebben nog steeds geen bericht uit Indië ontvangen.

7 augustus 1940
Vandaag kregen we bezoek van Gerard uit Baarn, een echt aardige jongen. Daar is alles goed. Henri was krijgsgevangene geweest aan de Poolse grens; hij blijft een paar dagen bij ons.

8 augustus 1940
Vannacht waren er weer ontzettend veel vliegtuigen. Er wordt gezegd dat er bommen op het vliegveld zijn gevallen en dat er verschillende Duitsers zijn gedood die daar in barakken verbleven. Het fijne weten we er niet van; het is allemaal zo geheimzinnig.

9 augustus 1940
Er is niets bijzonders gebeurd. We zijn naar Aalst gewandeld. Er komen steeds meer Duitse soldaten. Er zijn bijna geen sigaretten meer te krijgen, want alles gaat naar Duitsland. Ook zeep is er niet meer; gelukkig hebben we nog wat op voorraad. Havermout en bakmeel zijn ook erg schaars. We moeten zuinig zijn met de koffie: we krijgen nu een half pond per week, terwijl we voor de oorlog anderhalf pond gebruikten. We houden immers van een goed bakkie, nietwaar Marie?

10 augustus 1940
Vandaag heeft de eerste grote luchtslag boven het Kanaal plaatsgevonden. Vreselijk, nietwaar? Veel Duitsers die hier verblijven, zijn bang voor het grote water. De Duitsers marcheren hier zingend door de stad met een lied dat als refrein heeft: "Wir fahren gegen Engeland". De kinderen hier roepen dan steeds na dat refrein: "Plons-plons!". De Duitsers begrijpen dat maar al te goed. Het is triest dat we er zo de spot mee moeten drijven om er nog een grapje van te maken, maar zelfs de kleine Leo zingt al vrolijk mee.

11 augustus 1940
Vandaag is er een enorme hoeveelheid bommen per trein aangekomen. Deze worden vanaf de losplaats per vrachtwagen naar het vliegveld vervoerd. Er gaan er maar twee op één vrachtauto, dus je begrijpt dat het enorme joekels zijn. Nelly had ze ook gezien en was er echt van overstuur.
Die bommen worden hier aan of in de vliegtuigen gebracht en vervolgens vliegen ze vanaf Welschap richting Engeland. Van dit opstijgen zien wij hier in Stratum niets; ze vliegen daar weg in de richting van Den Bosch. De mensen rondom het vliegveld leven in spanning, ook in Zeelst. Het vliegveld is enorm uitgebreid, tot aan Oerle toe, maar men mag er niet dichtbij komen.

12 augustus 1940
Vannacht zijn er weer bommen gevallen, maar niemand weet precies waar. De hele dag werd er weer hevig gevlogen, maar waarheen?

13 augustus 1940
Het is de tijd van de kermis in Valkenswaard, maar natuurlijk is er geen sprake van vermaak, behalve wat dansen tot negen uur. In Eindhoven was vanmiddag helemaal niets te doen. De werklui moesten opeens allemaal het vliegveld verlaten; er was drie keer luchtalarm omdat er Engelse vliegtuigen hoog boven hen cirkelden. Er is echter niets gebeurd. De werklui dragen allemaal een helm van het Nederlandse leger; waarom zou dat zijn? In Geldrop zijn negen mensen gearresteerd, leden van de Luchtbeschermingsdienst. Zij hadden in de kerktoren, waar een uitkijkpost is, een zaklantaarntje aangestoken. De Duitsers zagen dit aan voor het geven van signalen. Ze zitten nu in Eindhoven op het politiebureau. We leven nog in vrijheid, maar toch valt het je soms zwaar, zeker als je aan de komende winter denkt. Tot nu toe hebben we goddank nog genoeg te eten en men beweert dat er ook voldoende kolen zijn.

14 augustus 1940
Er zijn nog steeds hevige gevechten aan de Engelse kust. Hitler had gezegd dat ze op 15 augustus in Engeland zouden zijn, maar dan zal hij zich moeten haasten. Hier is alles kalm en rustig.

15 augustus 1940
Op deze hoogtijdag is alles kalm en rustig. [ 15 aug. is een christelijke feestdag van Maria Hemelvaart]

16 augustus 1940
Vannacht waren er weer veel vliegtuigen. Het is zo'n eentonig geronk dat je er niet van in slaap komt. Volgens de berichten wordt er hevig gevochten in de lucht boven de Engelse kust, maar daar horen wij hier niets van.

17 augustus 1940
We zijn vandaag naar het vliegveld in Strijp gewandeld. Of beter gezegd: Vader liep tot aan het vliegveld en ik ben bij 'den Hollander' [café De Vliegende Hollander, Zeelsterstraat 266 ] met Hein weer teruggewandeld. Vader en Albert zijn tot in Zeelst doorgelopen en daarna nog tien minuten naar rechts gegaan. Daar kom je bij prikkeldraad met Duitse schildwachten; niemand mag het terrein op. Het is een reusachtig groot terrein; het is 30 kilometer in omtrek en reikt van Oirschot tot Oerle of nog verder. Er werken nog steeds 2000 mensen, wat voor velen een uitkomst is omdat er goed wordt verdiend, maar er wordt ook stevig gedronken.
[ Bij de opening in 1932 was het vliegveld Welschap inderdaad een bescheiden civiel terrein van ongeveer 63 hectare. Het militaire vliegveld Fliegerhorst die op rond augustus 1940 bijna twintig keer groter was geworden dan het oorspronkelijke terrein uit 1934. De Luftwaffe heeft het vliegveld vergrootte naar maar liefst 1150 hectare.]

18 augustus 1940
Niets bijzonders gebeurd, alles goed.

19 augustus 1940
Vandaag formulieren moeten invullen voor het verkrijgen van kolen. God geve dat er genoeg kolen komen. Men zegt van wel, alleen het vervoer is nog lastig omdat overal de bruggen nog niet klaar zijn, vooral in het zuiden van Limburg, en daar is een overvloed aan kolen.

20 augustus 1940
De soldaten die hier tegenover het ziekenhuis begraven liggen of lagen, zijn opgegraven en naar de Algemene Begraafplaats aan de Oude Toren overgebracht. Het was een droevig gezicht zo langs de grote weg, maar de graven waren keurig verzorgd en steeds met verse bloemen bedekt, met een berken kruis in het midden.

21 augustus 1940
Ik heb vandaag weer naar tante Lize geschreven. Wij hebben de hele oorlog nog niets van hen gehoord; of ze nog in Luik zijn weet ik ook niet. Het is maar weer afwachten.

22 augustus 1940
Het krioelt hier van de Duitse soldaten, wat zouden ze komen doen?

23 augustus 1940
Vandaag heeft Seyss-Inquart een bezoek gebracht aan de Philips-fabrieken, het vliegveld en dergelijke. Vorige week waren er ook enkele hoge Duitse militairen in Eindhoven, onder wie Raeder, Himmler en Christiansen.
Nelly is vandaag ook jarig.

24 augustus 1940
Vanwege de verjaardag van Nelly zijn we vandaag naar Aalst gewandeld. Het lijkt wel herfst, zo koud en guur is het.

25 augustus 1940
Vannacht weer eens een angstige nacht gehad. Om klokslag 12 uur vannacht werden we opgeschrikt door een hevige knal, direct gevolgd door het luchtalarm. Wij gingen het bed uit, maar na 20 minuten was het weer veilig. Er waren drie bommen op het vliegveld of de omgeving gevallen en een vijftigtal brandbommen, maar gelukkig is er niets ernstigs gebeurd. Het is van hieruit nogal ver naar het vliegveld, zeker meer dan een uur lopen.

31 augustus 1940
Koninginnedag. Wat is het triest: geen vlaggen, niemand met een oranje-teken, geen kinderen met oranje strikken of sjerpen. Op de kantoren kreeg niemand vrij en de stad staat vol met politie en SA-mannen om te controleren of niemand het verbod overtreedt. Vanavond zal prinses Juliana via de Engelse zender spreken, of prins Bernhard, die nog steeds in Londen verblijft. Wat een verjaardag voor onze Koningin.

1 september 1940
Vandaag is in het hele bisdom Den Bosch een noveen begonnen tot Onze Lieve Vrouw om de zo vurig gewenste vrede af te smeken. Zal onze goede Moeder ons verhoren?

2 september 1940
Vandaag niets bijzonders gebeurd. Alles is rustig.

3 september 1940
Vandaag is er de hele dag gevlogen. Ik geloof dat er wel honderden vliegtuigen constant in de lucht waren, velen vlogen erg hoog. Zou er iets belangrijks aan de gang zijn?

4 september 1940
Alles is kalm vandaag, hoewel er hevig wordt gevochten aan de Engelse kust.

5 september 1940
Vandaag zijn bijna alle Duitse soldaten van hier vertrokken naar de kust. Men zegt dat ze zich gaan inschepen om naar Engeland te vertrekken.

6 september 1940
Men had ons verteld dat we via het Rode Kruis berichten uit Indië zouden kunnen krijgen. Vader is op onderzoek uitgegaan, maar het bleek niet waar te zijn. Het is dus weer afwachten; hoorden we toch maar eens iets van jullie.

7 september 1940
Vandaag zijn er weer nieuwe colonnes soldaten aangekomen. Ze zijn nog steeds niet naar Engeland vertrokken.

8 september 1940
In alle kerken van ons bisdom is een noveen gehouden ter ere van de geboortedag van Maria, die vandaag gevierd wordt. Vandaag was de sluiting; het was een indrukwekkende plechtigheid in een tot in de verste hoekjes bezette kerk. Er werd vooral om vrede gebeden. We voelden ons op de een of andere manier veiliger toen er tijdens de stilte van de consecratie zware bommenwerpers over de kerk vlogen. Zal onze Moeder Maria ons verhoren?

9 september 1940
Het ergste van alles is op het moment de verduistering. Het is werkelijk pikdonker en beangstigend stil op straat. Na tien uur 's avonds mogen er geen auto's meer rijden, behalve die van dokters en andere hulpdiensten.

10 september 1940
Vannacht hebben we weer een angstige nacht beleefd. De hele nacht hadden we vliegtuigen gehoord. Toen hoorden we rond half vijf plotseling twee geweldige knallen, direct gevolgd door het luchtalarm en nog heftiger bominslagen. Natuurlijk zijn we allemaal weer naar beneden gegaan en na een half uur was het weer veilig. Toch hebben de Engelsen [Het is Duitse piloot die zich vergist heeft] flink raak gegooid op het vliegveld. Er zijn maar liefst 22 vliegtuigen vernield en de munitiedepots in de bossen zijn geraakt; die explosie was het hevigst. Een vliegtuig kwam terecht op een wachthuisje tussen Acht en Best: alles is vernield en er zijn drie doden gevallen. Op en rondom het vliegveld was het één vuurzee. Er zijn 63 doden gevallen, allemaal Duitse soldaten. In Zeelst zijn bijna overal de ruiten gesprongen en zijn de pannen van de daken gerukt. Wat zullen de klokken daar geluid hebben! In de omliggende dorpen mogen de klokken trouwens niet meer luiden, behalve bij luchtalarm. Wat een wereld, nietwaar? Alle dokters uit Eindhoven waren vannacht en vandaag op het vliegveld voor de vele gewonden. De ziekenwagens van het Rode Kruis rijden af en aan. Gelukkig is er in de stad zelf niets gebeurd, maar zal het hierbij blijven? Men vreest van niet.

[In de nacht van 9 op 10 september 1940 gingen acht Duitse Heinkels in een vlammenzee verloren. Een Duits piloot zag Eindhoven namelijk aan voor de Notabwurfplatz bij Oirschot en wierp zijn bommenlast af op zijn Duitse kameraden.
De bommen vielen in de zuidwesthoek van het vliegveld bij Liegeplatz 3. Het dennenbos vloog in brand en de hier opgestapelde bommen ontploften. Het gevolg was dat acht Heinkel bommenwerpers van II/KG4 in de vlammenzee verloren gingen en er twee zwaar beschadigd raakten. Leutnant Arnold en twee van zijn bemanningsleden kwamen om het leven bij de noodlanding toen hun toestel nabij Best tegen een passerende goederentrein botste. Zie https://www.eindhoven4044.nl/4/bezetting_eindhoven_1940_1944.html ]

Er moet op het ogenblik verschrikkelijk gevochten worden boven Londen en over heel Engeland. Honderden vliegtuigen worden van beide kanten neergeschoten en in Londen moet het vreselijk branden; er zijn al honderden doden, allemaal burgers. Nog steeds niets gehoord van afvaart.

11 september 1940
Aan de Engelse kust wordt hevig gevochten; was het maar afgelopen.

12 september 1940
Erg triest weer. Het is om acht uur 's avonds al donker en dan die vreselijke verduistering; als je 's morgens beneden komt, voelt het huis net als een grafkelder. En dan staat die lange winter nog voor de deur. Op de kantoren zijn ze de werktijden al aan het aanpassen, bijvoorbeeld door van negen uur 's ochtends tot vier uur 's middags aan één stuk door te werken. De meeste winkels sluiten al om zeven uur en de eerste mis op zondag begint voortaan een uur eerder, om half zeven in plaats van half acht.

13 september 1940
Vannacht hebben we honderden vliegtuigen gehoord, maar ze vlogen gelukkig voorbij. In Engeland ziet het er slecht uit, maar ook Duitsland wordt hevig gebombardeerd.

14 september 1940
Er zijn veel Duitse soldaten vertrokken; men beweert dat ze allemaal naar de kust gaan omdat ze Engeland proberen te bereiken.

15 september 1940
Vannacht moesten we er weer uit vanwege het luchtalarm. Rond half twee hoorden we weer bommen vallen. Men zegt dat ze op het vliegveld en boven Veldhoven zijn gevallen, maar er zijn geen persoonlijke ongelukken gebeurd, wel zijn er daken en ruiten vernield.

16 september 1940
Vandaag moeten we vleesbonnen halen. We krijgen per persoon één pond per week: vier ons vlees en één ons gesneden vleeswaren. We redden het er wel mee, maar wat een getob is het toch.

17 september 1940
Vandaag de vleesbonnen opgehaald. Je weet langzamerhand niet meer waar je moet blijven met al die bonnen en punten.

18 september 1940
We moeten allemaal een identiteitsbewijs hebben met een zeer goed gelijkende foto. Het loopt storm bij de fotografen; de mensen staan buiten in de rij op hun beurt te wachten. Een buitenkansje voor de fotografen.

18 september 1940
Pol heeft van ons een pasfoto gemaakt. Het ophalen van de bewijzen gaat alfabetisch; er is zeker veertien dagen mee gemoeid om zo’n 75.000 passen klaar te maken (alleen voor personen boven de 15 jaar). Wat we op onze oude dag toch nog allemaal moeten meemaken, hè.

19 september 1940
Vannacht zijn er weer veel vliegtuigen overgekomen, maar verder gaat alles zijn gewone gang. Piet moet nog steeds alles op de fiets doen, want er is nog geen benzine.

20 september 1940
Vanmorgen rond 3 uur was er een vreselijke knal, maar er ging geen luchtalarm af. Er bleek een vliegtuig te pletter te zijn geslagen met een lading bommen aan boord, onderweg naar Engeland. Wat gaan ze over en weer tekeer met bombardementen, zowel in Engeland als in Duitsland. Veel Duitse soldaten zijn naar de kust vertrokken; er wordt gezegd dat ze binnenkort het Kanaal proberen over te steken. Arme kerels, hoeveel zullen er nog sneuvelen of verdrinken bij die roekeloze onderneming?

21 september 1940
Oom Gerard uit Steyl is net langsgekomen met een flinke hoeveelheid perziken; die zijn er dit jaar in overvloed. Daar is alles goed. Het wordt echt herfstachtig en het is al vroeger donker. Met angst denkt men aan de komende winter: alles zo duister en dan die lange avonden. Hoe lang zal het nog duren?

22 september 1940
Op het eerste gezicht lijkt alles kalm en rustig, net als vroeger, op die Duitse militairen en die nare distributiebonnen na. Er gaan geruchten dat aardappelen binnenkort ook op de bon gaan; dan is bijna alles alleen nog met distributiebonnen te krijgen! Koffie, suiker, boter, rijst, schoenen, havermout, maïzena, gort, grutten, bloem, vlees, petroleum, zeep, enzovoort. En dan nog alle textiel zoals wollen kleding en kousen; alles werkt met punten. Het is een hele opgave voor ons, vrije Nederlanders.

23 september 1940
Er is niets bijzonders gebeurd. In België schijnt de voedselsituatie nog veel slechter te zijn dan hier, want wij zijn tot nu toe niets tekortgekomen. Was het maar snel weer vrede.

24 september 1940
Vandaag moeten de mensen met een achternaam die begint met een N hun passen ophalen. Ik ga echter samen met Piet voor de letter S, mijn meisjesnaam Soest.

25 september 1940
Vandaag is het bevel gekomen dat we na 10 uur 's avonds niet meer op straat mogen; we gaan dus allemaal vroeg naar bed. Vannacht zijn er in de omgeving weer bommen gevallen, maar er is weinig schade.

26 september 1940
We hebben formulieren gekregen die we moeten invullen voor de kolendistributie. Iedereen is benieuwd hoeveel we toegewezen krijgen. Verder is alles rustig. We krijgen per week vier keer 100 gram vlees en vier keer 25 gram beleg. Er wordt veel schapen- en paardenvlees gekocht, omdat dit nog zonder bon verkrijgbaar is.

27 september 1940
De hele dag werd er vreselijk veel gevlogen; de lucht hing vol vliegtuigen. De Duitsers zijn nog steeds niet naar Engeland vertrokken. Of dat nog gaat gebeuren? Was het maar voorbij, zeker met die lange winter voor de deur.

28 september 1940
Alles gaat zijn gewone gang; je ziet niet veel Duitse militairen meer, omdat de meesten naar de kust zijn vertrokken. Vlissingen is zwaar gebombardeerd. Ook in de rest van Nederland zijn op veel plaatsen bommen gevallen met diverse doden tot gevolg. Het is ellendig, vind je niet?

29 september 1940
Vaders verjaardag. We hebben het rustig in kleine kring gevierd. Vanmiddag zaten we met zijn allen aan de koffietafel; de kleintjes zaten vooraan. We missen jullie nog steeds erg. Pol heeft van alles gefilmd; ik wou dat jullie het konden zien. We hopen elkaar allemaal snel weer te ontmoeten om de volgende verjaardag samen te vieren. Dat zou fijn zijn, toch?

30 september 1940
Vandaag hebben we de kolenbonnen opgehaald. We krijgen voorlopig 21 mud (ongeveer 1500 kilo). Als het net zo'n strenge winter wordt als vorig jaar, is dat veel te weinig! We wachten het maar af. De melk is alweer een cent duurder geworden (nu 13 cent); alles wordt ontzettend duur en is bovendien slecht verkrijgbaar. We moeten nu zes weken doen met een half pond koffie per persoon. Voor ons vieren is dat dus een kilo voor anderhalve maand. Ons lekkere kopje koffie zullen we voortaan moeten missen.

1 oktober 1940
Vandaag ontvingen we via het Rode Kruis het eerste bericht van jullie. Vader heeft direct een brief teruggestuurd.

2 oktober 1940
We hebben weer een angstige nacht achter de rug. Rond half elf schrokken we op van harde knallen. Vader en Clem waren al naar boven, maar Pol en ik nog niet. Ze kwamen allebei naar beneden gerend. Er vielen zware bommen op het vliegveld en het afweergeschut was volop in actie. De lucht werd voortdurend verlicht door de flitsen; die afweerkanonnen maakten een hels kabaal. Rond half twaalf was het hier weer veilig, al hoorden we in de verte (richting Budel en Weert) nog lang gerommel. In Zeelst en Veldhoven regende het kogels en granaatscherven op de daken; de mensen zijn daar erg bang.

3 oktober 1940
Haarlem is zwaar gebombardeerd: 26 doden en veel gewonden. Ook in de omliggende plaatsen vielen slachtoffers.

4 oktober 1940
Er geldt een vervoersverbod voor gevogelte en aardappelen. Gelukkig hebben wij al een voorraad aardappelen voor de winter aangelegd.

5 oktober 1940
Hitler en Mussolini hebben een ontmoeting bij de Brennerpas. Wat zou daaruit komen? Was het maar vrede.

6 oktober 1940
Vanaf vandaag mogen er ook geen appels meer worden vervoerd. Langzaam maar zeker wordt alles verboden en het fruit wordt onbetaalbaar.

7 oktober 1940
Vandaag zijn 15.000 Duitse soldaten Roemenië binnengetrokken. Wat zal de volgende stap zijn?

8 oktober 1940
Om kwart voor tien 's avonds begon het plotseling van alle kanten te schieten en te bombarderen, gevolgd door het luchtalarm. Wij waren nog niet naar bed. Veel Engelse vliegtuigen cirkelden boven de stad en het afweergeschut was volop in actie. Er zijn bommen gevallen op het vliegveld en er wordt gezegd dat er enkele doden zijn. Het was een verschrikkelijk geluid; op verschillende plaatsen kletterde het op de daken. In Zeelst en Veldhoven was het waarschijnlijk het ergst.

9 oktober 1940
Vanavond weer hetzelfde gedonder en opnieuw luchtalarm, al duurde het dit keer maar 25 minuten. Je wordt er zenuwachtig van.

10 okt.
Er is op alles 2% omzetbelasting gekomen. Alles wordt steeds duurder, maar van een salarisverhoging is geen sprake.

11 oktober 1940
Amsterdam is zwaar gebombardeerd. Ook in de Stolkwijkstraat, waar Piet Puyen woont, zijn bommen gevallen en doden gevallen. Hier in de stad zijn ook enkele mensen opgepakt en naar Duitsland afgevoerd. Dit is een represaille voor het gevangenzetten van Duitsers in Nederlands-Indië. Het gaat onder andere om dr. Slager, Dr. J. H. I. Goyarts, advocaat Janssen; Smits van Eckart was al eerder weggevoerd. Wat een vreselijke toestand, wat zal er nog meer gebeuren?

12 oktober 1940
Vandaag prachtig herfstweer, verder is alles rustig.

13 oktober 1940
Amsterdam is opnieuw zwaar gebombardeerd en ook Vlissingen wordt flink bestookt. Hier is het Godzijdank rustig.

14 oktober 1940
Hopelijk komen er genoeg kolen. We hebben wel wat voorraad, maar niet genoeg voor de hele winter. We hebben een kolenkaart met 21 bonnen (elk goed voor een mud). Gelukkig is het nog prachtig herfstweer, zodat we de kachel nog niet hoeven aan te steken.

15 oktober 1940
Er zijn weer ontzettend veel Duitse soldaten aangekomen; het ligt overal weer vol met militairen. Zelfs het parochiehuis van pastoor Flamers zit helemaal vol. Wat een verwoestingen in Engeland en Duitsland... was het maar voorbij.

16 oktober 1940
De missen beginnen hier nu om kwart over acht, half tien, half elf en half twaalf. Er is ook een mis om zeven uur in de kapel van het parochiehuis voor mensen die later niet kunnen, zoals spoorwegpersoneel. Dit is allemaal aangepast vanwege de verduisteringsmaatregelen.

17 oktober 1940
Het krioelt hier van de Duitse soldaten. Waarom ze hier zijn, weet ik niet.

18 oktober 1940
Vannacht is er weer een luchtalarm geweest; het is akelig, maar er is verder niets bijzonders gebeurd.

19 oktober 1940
Ook de kaas is nu op de bon: 100 gram per persoon voor 14 dagen. Zo langzamerhand weet je geen raad meer met al die bonnen. Het fruit wordt ontzettend duur; Goudreinetten kosten 35 tot 40 cent per kilo. Ook de groenten zijn peperduur; prei kost 4 tot 5 cent per stuk.

20 oktober 1940
Het is een angstige avond geweest. Al om half negen begon het afweergeschut te vuren, wat tot laat in de nacht doorging. Er zijn bommen gevallen op het vliegveld, maar daar hoor je verder weinig over. Ze hebben nu al bijna 14 dagen lang niets anders vervoerd dan dennenbomen. Deze worden met wortel en al uit de grond getrokken om alles op het vliegveld te camoufleren. Het is zonde van die mooie jonge boompjes; ze worden meestal gehaald uit de buurt van Valkenswaard en Bergeijk.

21 oktober 1940
Niets bijzonders gebeurd; alles is kalm en rustig.

22 oktober 1940
Vannacht hoorden we weer bombardementen, maar ik weet niet waar. Hoe lang zal dit nog duren? Zoals ik al schreef, mag er na tien uur niemand meer op straat. Mensen worden onherroepelijk door de politie opgepakt en naar het bureau gebracht, waar ze tot vier uur 's ochtends moeten blijven en ook nog een boete van 15 gulden krijgen. Het is griezelig buiten; er is nergens een spoor van licht. De bomen en de dorpels zijn wit gemaakt, zodat men in de duisternis nog iets kan onderscheiden.

23 oktober 1940
Het was de verjaardag van Clem. Iedereen is hier geweest en er is niets bijzonders gebeurd. Er zijn wel weer veel Duitse soldaten bij gekomen.

24 oktober 1940
Wanneer we 's morgens de gordijnen opentrekken, kijken we tegen een groot bord aan met in dikke letters het woord schuilplaats. Overal staan wegwijzers die naar die locaties verwijzen; ik geloof dat er in Eindhoven wel honderd zijn.

25 oktober 1940
Vandaag zijn er duizenden soldaten door de stad gekomen, richting de Belgische grens. Waarom of waarvoor is een raadsel. In Zeelst en Eindhoven zijn er veel militairen ingekwartierd. Niemand weet er het fijne van, maar men verwacht een inval vanuit Engeland. Was het toch maar afgelopen.

26 -27 -28 oktober 1940
Vader en ik zijn een dag of drie naar Steyl geweest. Daar was alles nog bij het oude. Ze wonen weer in hun huis, dat prachtig is gerestaureerd en opgeknapt.

29 oktober 1940
We hebben een paar koude dagen en nachten gehad; het heeft flink gevroren. Als we deze winter maar genoeg kolen krijgen.

30 oktober 1940
Het afweergeschut heeft weer flink gewerkt. Er waren wel Engelse vliegtuigen in de lucht, maar er zijn geen bommen gevallen. Italië en Griekenland zijn nu ook in oorlog; waar moet dit eindigen?

31 oktober 1940
Alles blijft nog steeds onzeker. Het krioelt hier van de Duitse soldaten en vanuit deze regio vertrekken er duizenden naar Duitsland om te werken. De werkzaamheden op het vliegveld zijn bijna klaar; daar is blijkbaar grof geld verdiend. Alles wordt onrustbarend duur, vooral het fruit is erg prijzig omdat alles naar Duitsland gaat. Het vlees is ook duur en niet van de beste kwaliteit. Zelfs de kaas is nu op de bon: 100 gram per persoon per week.

1 november 1940
Allerheiligen. Alles is rustig en kalm op deze feestdag.

2 november 1940
Allerzielen. Een droevige, trieste dag, echt een dag om onze overleden dierbaren te gedenken; ook onze gesneuvelde soldaten worden herdacht. Er is net bericht gekomen dat nu ook alle gebakjes, cake, ontbijtkoek en beschuit op de bon gaan. Dat is een flinke tegenvaller voor de banketbakkers en de liefhebbers. Zelfs de eieren zijn nu op de bon; we krijgen er nog maar één per persoon per week. En dat terwijl we hier in Nederland met Roermond de grootste eiermarkt van Europa hebben. Nu is zo ongeveer alles op de bon.

3 november 1940
Het is hondenweer met veel regen en wind. Het is geen weer om te vliegen en nog minder om de zee over te steken. Er gaan al geruchten over vrede; laten we hopen dat het waar is.

4 november 1940
Vandaag is Marie jarig en we hebben veel aan jullie gedacht. We hopen dat we het volgend jaar weer samen kunnen vieren. Vanmorgen rond 11 uur hoorden we weer bommen vallen, waarschijnlijk op het vliegveld.

5 november 1940
Er zijn weer veel Duitse soldaten vertrokken. Er wordt gezegd dat ze naar Duitsland gaan en daarna door naar de Balkan, waar Italië en Griekenland momenteel met elkaar in conflict zijn.

6 november 1940
Vandaag moesten we weer bonnen ophalen voor koek en beschuit. Voor vijf bonnen krijg je een half pond koekjes. Gezellig thee drinken met een koekje is er dus niet meer bij. Je wordt inmiddels bijna gek van al die punten en bonnen.

7 november 1940
Gisteren is de hele drukkerij van de Eindhovensche en Meijerijsche Courant gesloten op bevel van de Duitse autoriteiten. Alle kranten van het afgelopen jaar zijn in beslag genomen en de ramen zijn met planken dichtgespijkerd, mede uit vrees voor sabotage. De NSB'ers beginnen steeds brutaler te worden.

Afgelopen zondag: Zondag zijn er al rellen geweest, voornamelijk tussen de NSB-ers en de Unie-leden. Vandaag hebben de NSB-ers op plaatsen waar reclameborden voor de Unie hingen de ruiten ingeslagen. Wat gaan we nog meer meemaken? Vandaag is Jetty jarig, maar van feesten komt niets terecht; alles is op de bon.

8 november 1940
Gisteravond was het weer raak. Vanaf half negen tot elf uur was er bijna onophoudelijk vuur van het afweergeschut. Er waren verscheidene Engelse vliegtuigen in de lucht. In Bergeijk zijn drie mensen gedood door afweergeschut en op het vliegveld zijn bommen gevallen.

9 november 1940
Men beweert dat er gisteravond een zogenaamd vliegend fort [Amerikaans B-17 vliegtuig] boven Eindhoven is geweest en dat deze twee Duitse vliegtuigen heeft neergehaald. Er zouden verscheidene Duitse doden zijn gevallen, maar men hoort er weinig over.

10 november 1940
Alles is kalm en rustig. We kunnen weer twee mud kolen krijgen. Gelukkig is het niet koud; het is mooi herfstweer.

11 november 1940
Vandaag is onze jongste telg Pol jarig. Er is geen feestje. Van zijn twee broers en zus en van ons heeft hij boeken gekregen, ook van Jetty. Sigaretten zijn schaars en duur.

12 november 1940
Wat een vreselijke verwoestingen in Duitsland en Engeland. Jullie zullen dit nog beter horen dan wij; wij horen het maar van één kant, omdat we niet naar Engelse zenders mogen luisteren.

13 november 1940
Vandaag zijn veel Duitsers die in de Peel aan het oefenen waren, tussen Deurne en Venray, door Engelse piloten gebombardeerd. Er zijn veel doden gevallen. De ziekenhuizen van Eindhoven, Den Bosch, Helmond, Geldrop en Venray liggen overvol met gewonde soldaten. De patiënten die niet ernstig ziek waren, hebben plaats moeten maken. Ook de villa van Frits Philips, "De Wielewaal", ligt in puin. Hier waren veel hogere militairen van het vliegveld gehuisvest; ook daar zijn veel doden en gewonden gevallen.

14 november 1940
Ik ben vandaag tante Marie gaan feliciteren met haar 68ste verjaardag. Ze is weer de oude en goed opgeknapt.

15 november 1940
Gisteravond en vannacht was de situatie weer gespannen. Het is verschrikkelijk. Vanaf half tien tot half twee is er drie keer luchtalarm geweest. De bombardementen hielden niet op; de lucht stond soms volledig in brand. Alles trilde en rammelde en je staat er zo machteloos tegenover. Men kijkt elkaar aan en zegt maar niets. In Woensel is een bom op een woonhuis in de Hemelrijken gevallen. De benen van de bewoner zijn helemaal verbrijzeld; één been moest worden geamputeerd.
De hele stad lag vol met granaatscherven. Wanneer houdt al deze vreselijkheid toch eens op? Vandaag is de boekhouder van het Kadaster ook opgepakt, vooral vanwege zijn anti-Duitse gezindheid. Hij zit nog steeds op het politiebureau. Ook wel zielig, nietwaar? Wat er met hem gaat gebeuren, is nog niet bekend.

15 november 1940
Vannacht was het bombarderen nog een tikkeltje erger dan gisteren, al duurde het minder lang. We konden tenminste om twaalf uur gaan slapen en verder bleef het rustig. Het vliegveld heeft wel schade opgelopen; er zouden minstens dertien bommen op zijn gevallen. Het is 's nachts net zo licht als overdag omdat het volle maan is.

16 november 1940
De eigenaar van Photo Elite is ook opgepakt vanwege het afdrukken van foto's van prinses Juliana, evenals een andere fotograaf.

17 november 1940.
Een mens raakt er helemaal door van de wijs; je weet je geen raad met al die bonnen. Voor speculaas, beschuit, koekjes, ontbijtkoek, gebakjes enzovoort zijn extra bonnen nodig. Met Sinterklaas zal er niet veel van dit lekkers zijn. Trouwens, de winkels sluiten al om half zes. Verder is het de afgelopen dagen rustig gebleven.

18 november 1940
Het vliegveld moet flink vernield zijn, maar ik vind dat we daar maar weinig van horen. Pol en Jetty hebben al een avond in de schuilkelder doorgebracht; ze voelden zich daar naar eigen zeggen erg veilig. Wanneer horen we toch eens iets van jullie drietjes?

19 november 1940
Op het vliegveld horen we weer enorm schieten. Ik wou dat dat hele grote vliegveld op de Havokeehei lag. In de hele stad zijn de bomen tot ongeveer een meter hoogte witgekalkt, net als de drempels die uitsteken. Op alle hoeken en bochten van de straat zijn witte strepen aangebracht vanwege de verduistering. Het is soms hels donker op straat en we blijven maar stilletjes binnen.

20 november 1940
Vanmorgen om elf uur was er hevig afweergeschut. Iedereen liep naar buiten, terwijl het juist erg gevaarlijk is vanwege de scherven. Er hing een grote bol of kabel in de lucht met een enorme vuurbal die zachtjes wegdreef. Hier werd op geschoten. Men zegt dat het een Engelse kabelballon was. Je wordt er erg nerveus van. Er is nog steeds geen einde in zicht. Aanstaande zondag is er in het hele land een biddag voor de vrede.

21 november 1940
Vanmorgen is met alle eer en pracht de directeur van de Karel I-fabrieken begraven: Henri van Abbe. Al het personeel en vele anderen waren aanwezig. Om ruim twaalf uur kwam de lijkstoet hier over de Aalsterweg, op weg naar zijn grafkelder achter Eikenburg. Er waren meer dan duizend mensen bij. Wat een eer voor één man, terwijl er nu zovelen sterven en zomaar ergens begraven worden zonder dat hun familieleden weten waar hun graf is. Wat een ellende.

22 november 1940 Alles rustig...

23 november 1940
Het krioelt hier van de Duitse soldaten. De Grieken verzetten zich hevig en er zijn voortdurend zware bombardementen op Londen en Berlijn. Het kan zo nog lang duren.

24 november 1940
Vandaag goed gebeden; het was een biddag over de hele wereld. Bij elke dienst zat de kerk stampvol. Moge Onze Lieve Heer ons verhoren.

25 november 1940
De winkels sluiten al om half zes, ook nu voor het aanstaande Sinterklaasfeest. Vader en Wim beginnen om half tien en Pol om tien uur. Om negen uur 's avonds en zelfs nog later hebben we de lamp nog aan. Alles is ontregeld; je bent jezelf niet meer. Als je om tien uur naar de kerk gaat, lijkt het wel Kerstmis omdat alle kerken verduisterd zijn. Alles wordt ontzettend duur. Tot nu toe hebben we bijna alles nog kunnen kopen, maar voor hoe lang nog? Het brood wordt slecht: heel nat en brokkelig.

26 november 1940
Er zijn vandaag ontzettend veel vliegtuigen overgekomen, maar verder is alles rustig gebleven. Ze vliegen zo laag.

27 november 1940
Sinterklaas is weer bij het kanaal aangekomen. Er waren duizenden kinderen en het was mooi zonnig weer.

28 november 1940
Gisteravond om ruim half elf werden we opgeschrikt door een harde knal, gevolgd door het luchtalarm. Er waren twee bommen gevallen op het Sint-Joriscollege in de Elzent, midden op het gebouw. Er is nogal wat materiële schade, maar gelukkig geen slachtoffers. Vijftig meter verderop waren ze bij de huizen terechtgekomen. Om half twee ontplofte er ook nog een tijdbom in de Edenstraat, waarbij twee huizen zware schade opliepen. Er zijn geen doden gevallen.
[ Het was een Duitse bom]

29 november 1940
De verjaardag van Co is gevierd met een flinke handdruk en een klein cadeau. Het is geen tijd om feest te vieren.

30 november 1940
Gisteren en vandaag was er een collecte voor de Winterhulp. Het was onvoorstelbaar druk in de stad, mede door Sinterklaas.

1 december 1940
Vannacht heeft het flink gevroren; het is echt koud. Als we maar genoeg kolen krijgen. Het is nu erg mistig, dus er zullen wel geen vliegtuigen komen. Dan kunnen we rustig slapen.

2 t/m 21 december 1940 geen aantekeningen

22 december 1940
Vannacht zijn er verschillende bommen in Aalst gevallen. Er zijn vijf huizen verwoest en één man is gedood door een brandbom. Onze Piet is aan een groot gevaar ontsnapt; hij was bij een kennis op bezoek en voor en achter dat huis vielen brandbommen. Hij was er helemaal door van streek.

Vanaf 15 december tot 24 december hebben we geen vlees kunnen krijgen, dus het was een vleesloze week. Vandaag, 24 december, heeft iedereen wat gekregen voor het kerstfeest. Wat een tijd, hè!
Omdat de bonussen en kerstgratificaties zijn uitbetaald, loopt het storm in de winkels, vooral voor kleding en ondergoed.
Wollen goederen zijn niet meer te krijgen; in de grote winkels zijn de schappen bijna leeg. Het ziet er treurig uit. De Duitsers hebben veel opgekocht en er zijn er nog steeds veel aanwezig.

26 december 1940
Kerstmis, het feest van de vrede, maar wanneer komt die? Vandaag is ook de verjaardag van Gerard; in de verte hartelijk gefeliciteerd.

30 december 1940
Vannacht is tante Judith gestorven op 98-jarige leeftijd. Ze is goed heen gegaan en laat geen verdriet na. Alles is rustig, alleen krijgen we geen vlees. Een haas kost acht tot tien gulden, een kip tweeënhalve tot drie gulden. Voor een pond spek vragen ze tweeënhalve gulden en voor ham drie tot drieënhalve gulden. Kolen zijn schaars; ze vechten bijna om een mud te bemachtigen. Treurig, hè? Het is momenteel vinnig koud en het vriest hard.

Dagboek familie Nouwen
10 mei 1940 - 8 mei 1945

Inleiding

Eindhoven, 10 mei 1940.

Zaterdag 11 mei 1940

Zondag 12 mei, 1ste Pinksterdag 1940

Dagboek familie Nouwen 10 mei 1940 - 8 mei 1945

Inleiding

Eindhoven, 10 mei 1940.

Zaterdag 11 mei 1940

Zondag 12 mei, 1ste Pinksterdag 1940

Dagboek familie Nouwen
10 mei 1940 - 8 mei 1945