1945 dagboek familie Nouwen

Samenvatting Eindhoven in 1945 tot mei '45

Eindhoven als 'Frontstad' in de winter (Januari - Maart)
Hoewel Eindhoven sinds september 1944 vrij was, bleef de situatie in de stad begin 1945 gespannen.
De Hongerwinter: Terwijl Noord-Nederland kampte met een vreselijke hongersnood, was de voedselvoorraad in Eindhoven beter, maar nog steeds zeer schaars. Alles was op de bon.
Brandstoftekort: De winter van 1945 was extreem koud. Omdat de mijnen in Limburg nog in het frontgebied lagen, was er nauwelijks kolen. Zoals in het dagboek te lezen is, werden bomen uit de bossen en parken (zoals bij de Floralaan) gekapt voor warmte.
Vluchtelingenstroom: Eindhoven werd een opvangcentrum. Grote groepen evacués uit de frontlinies in Limburg (zoals de zusters en patiënten van de Mariastichting uit Venlo) kwamen de stad binnen en werden ondergebracht in scholen en bij burgers.

Logistiek centrum voor de Geallieerden
De stad was cruciaal voor de geallieerde opmars naar Duitsland.
Het vliegveld: Welschap werd intensief gebruikt door de geallieerde luchtmacht. Het constante geronk van vliegtuigen waar het dagboek over spreekt, was de dagelijkse realiteit van de enorme luchtvloot die richting Duitsland trok.
Inkwartiering: De stad zat vol met Britse en Amerikaanse militairen (de 'Tommy's'). Zij brachten niet alleen veiligheid, maar soms ook extra rantsoenen of brandstof mee naar de lokale bevolking.

De Ontknoping (April - Mei)
Naarmate de lente vorderde, verschoof de focus van overleven naar de naderende vrede.
Opvang van de 'honger-vluchtelingen': Na de bevrijding van Noord-Nederland kwamen er veel mensen uit de grote steden naar het zuiden om aan te sterken.
Officiële vrede: Op 5 mei 1945, toen de algehele capitulatie werd aangekondigd, barstte in Eindhoven een volksfeest los dat dagen duurde. Hoewel de stad al acht maanden vrij was, gaf de bevrijding van de rest van Nederland de inwoners de morele ruimte om de vrede echt te vieren met erebogen, vlaggen en dans op straat.

Het leven in de Leostraat
In de context van de familie Nouwen aan de Leostraat was 1945 ook het jaar van persoonlijke mijlpalen:
De geboorte van kleinkind Freeske in maart bracht hoop en nieuw leven in een tijd van schaarste.
De constante onzekerheid over de familie in Nederlands-Indië en de broers/zussen in het nog bezette Nederland kleurde de dagelijkse gesprekken aan de keukentafel.

Aantal pagina's van het dagboek van
1945, omvat 15handgeschreven pagina's.

Dagboek Eindhoven, januari 1945

1 januari 1945
Een gelukkig en gezegend nieuwjaar voor jullie drietjes (Marie, Gerard en Kitty in Indië). Laten we hopen dat dit jaar de vrede brengt. Onze zoons zijn met hun vrouwen en kinderen nieuwjaar komen wensen. We hebben een kopje echte thee geschonken en daarmee was de koek op. Volgend jaar hopelijk beter, en hopelijk zijn jullie er dan weer bij. De Duitsers kwamen ons vanmorgen ook 'nieuwjaar wensen': rond negen uur verschenen ze boven het vliegveld (Welschap), waar ze een aantal bommen afwierpen. Er ontstonden hevige luchtgevechten. Het was even angstig, maar de Engelsen hebben ze snel verjaagd en er zeven neergeschoten. Op alle vliegvelden in bevrijd Nederland en België hebben ze het geprobeerd, maar ze zijn overal hardhandig weggejaagd. Ook hebben de Duitsers bij Roermond geprobeerd de Maas over te steken, maar dat is eveneens mislukt.
[Operatie Bodenplatte: Hoewel de geallieerden veel vliegtuigen op de grond verloren, was de aanval een strategische mislukking voor de Duitsers omdat zij hun laatste ervaren piloten en toestellen verloren.]

2 januari 1945
In Luxemburg en België moeten de Duitsers zich overal weer terugtrekken [einde van het Ardennenoffensief]. We horen vandaag weer voortdurend het gebulder van de kanonnen in Limburg. Arm Limburg... De kerk in Lottum hebben de Duitsers ook opgeblazen.

6 januari 1945.
Het is nog steeds bitterkoud en de eerste sneeuw is gevallen. We zitten vaak zonder licht en hebben geen kaarsen. Het is een benarde toestand, maar de laatste loodjes wegen het zwaarst. Dankzij onze 'Tommy' (Engelse bevrijder) hebben we volop dennenhout.

11 januari 1945.
Kleine Wim wordt vier jaar; het is een flinke, aardige jongen.

13 januari 1945.
Vandaag is Riky 6 jaar geworden, ook een lief kind. Het is het neefje van Kitty, zo’n blondje. We hebben van alles gekregen op de bonnen: echte koffiebonen (maar een halve ons per persoon), maar toch genoeg om een lekker bakkie te zetten. Verder nog suiker, chocolade (maar een klein stukje), Engelse beschuit, peulvruchten en voor de kinderen nog havermout en puddingpoeder. Met het eten gaat het beter en iedereen is tevreden, maar het gebrek aan brandstof is erger; kou lijden is verschrikkelijk. Gisteren heeft het de hele dag gesneeuwd. Men ziet nog steeds mensen met bomen uit de bossen sjouwen; zelfs deftige heren zie je met een boom op de fiets. Nu kan ieder gezin op de stamkaart een boom krijgen van de gemeente, maar dat is genoeg voor hoogstens een paar dagen. En dan te weten dat er in Limburg honderden wagons met brandstof staan, maar er zijn geen vervoermiddelen.

14 januari 1945.
De Russen zijn een groot offensief begonnen in Polen en boeken goede vooruitgang. Ook in de Ardennen en Luxemburg incasseren de Duitsers flinke klappen en moeten ze zich steeds terugtrekken, maar ze geven nog niet op. Wij zijn vandaag naar de Floralaan gegaan omdat we niets meer hebben om te stoken. Het is triest, maar we verliezen de moed niet.

15 januari 1945.
Kleine Treeske is vandaag een half jaar oud, een schatje. We hebben weer een beetje hout gekregen, dus er is weer wat warmte. Vader zit bij me achter de kachel en zegt: "Waren we nu maar in Indië, of konden we maar een winterslaap houden zoals kikkers."
De Japanners krijgen ook harde klappen. Als onze Hollandse jongens eenmaal bij jullie zijn, zullen die 'Japannerkes' gauw verjaagd zijn; er zijn er al duizenden vertrokken, vooral van de vloot en de marine. In het nog bezette deel van Nederland ziet het er hopeloos uit: geen licht, gas of water, veel te weinig voedsel en dat midden in de winter.

18 januari 1945.
Het is snijdend koud, er ligt veel sneeuw en we hebben niets om te stoken. Er wordt al 50 gulden geboden voor een mud kolen. In Limburg zijn de Engelsen weer een offensief begonnen, onder andere bij Sittard. Echt en omgeving zijn bevrijd en ze rukken nu op richting Roermond en de Duitse grens. De Russen boeken ook enorme vooruitgang en trekken Duitsland binnen.

20 januari 1945.
Honderden vliegtuigen kwamen vanmorgen overvliegen richting Duitsland. Het is een indrukwekkend gezicht, maar ook vreselijk als je bedenkt wat ze gaan doen. Toch geeft Duitsland niet op.
In Roermond zijn alle mannen en jongens weggevoerd. Bisschop Lemmens bood aan om vrijwillig met zijn parochianen mee te gaan, maar dat durfden de Duitsers niet aan. Ze houden hem wel onder toezicht. Venlo is geëvacueerd; we hebben nog steeds niets gehoord uit Steyl. We weten niet of zij nog in hun huis wonen.

21 januari 1945.
De Russen hebben de Duitse grens in Opper-Silezië overschreden. Wat zal Duitsland nu doen? Alle artsen uit het nog bezette deel van Nederland hebben een lange brief naar Seyss-Inquart gestuurd over de vreselijke, onmenselijke handelingen van de bezetters. Alle mannen en jongens worden daar weggevoerd: zieken, tbc-patiënten, invaliden, enzovoort. Daarbij is er veel te weinig voedsel, geen melk voor de kinderen en er zijn geen medicijnen. Er heerst al op grote schaal difterie, en ook al tyfus en dysenterie. Het is een scherpe brief, ondertekend door meer dan duizend artsen. Wat zou Seyss-Inquart hierop zeggen? Het is werkelijk beestachtig hoe de Duitsers te werk gaan, maar gelukkig loopt het op een einde. De Russen staan al 30 kilometer diep in Duitsland en hier in Limburg rukken ze ook flink Duitsland binnen. Het sneeuwt weer hard vandaag.

22 januari 1945.
Terwijl ik dit schrijf, komen er weer ongelooflijk veel vliegtuigen over; de ruiten en deuren rinkelen ervan. Pater Henri de Greeve is nu weer iedere zaterdagavond op de radio te horen, nadat hij drieënhalf jaar in een concentratiekamp heeft gezeten. De Russen vliegen als het ware vooruit; ze hebben al vijf steden in Duitsland veroverd. Gelukkig hebben we vandaag een zak kolen gekregen door tussenkomst van Cor. Wat zullen we daar zuinig mee zijn! Al een uur lang vliegen de vliegtuigen onafgebroken over. Het is helder maanlicht en het sneeuwlandschap is mooi.

25 januari 1945.
De Russen schieten geweldig op in Duitsland. Ook op de andere fronten gaat het steeds vooruit, maar de sneeuwval belemmert de opmars. In Venlo en Roermond is de situatie treurig. Volgens een verslaggever op de radio hangt in Venlo de zwarte vlag van de hongersnood. Het is beestachtig hoe de Duitsers de mensen behandelen. Ze kregen maar een half uur de tijd om hun huizen te verlaten (voor zover ze nog een huis hadden), want Venlo ligt voor meer dan de helft in puin; de binnenstad en de kerken zijn weg. Ze werden in vrachtwagens weggevoerd, de grens over naar Duitsland. En waarheen daarna? Arme vluchtelingen. Je begrijpt dat de dorpen in de omgeving er niet beter aan toe zijn, want alles is leeggeplunderd. De mensen zoeken op de velden of ze nog iets eetbaars kunnen vinden, en dat nu onder de sneeuw. Hadden we de familie uit Steyl maar hier, zij zouden hier gewoon mee kunnen eten.

29 januari 1945.
Het sneeuwt nog steeds, maar we krijgen tenminste weer van alles op de bonnen. Alleen nog steeds geen kolen, en het is snijdend koud. De Russen marcheren richting Berlijn. De optimisten beweren dat het over zes weken voorbij is, of dat Nederland dan tenminste helemaal bevrijd is. Laten we het hopen.

30 januari 1945.
Vandaag heeft de Führer heel kort gesproken, maar het waren slechts enkele holle frasen. Hij kan het Duitse volk niet veel meer wijsmaken.

31 januari 1945.
Prinses Beatrix wordt 7 jaar. Er wordt hier al veel gevlagd. Gelukkig is het niet meer zo koud; het begint gelukkig te dooien.

2 februari 1945.
Het Russische leger rukt nog steeds snel op richting Berlijn. Iedereen is erg optimistisch en verlangt meer dan ooit naar vrede. Ook aan het westfront gaat de opmars door.
Al enkele dagen is het hier vreselijk druk op de Aalsterweg. Door de colonnes tanks, voertuigen en kanonnen duurt het soms wel tien minuten voordat je de straat kunt oversteken. Er staan vaak drie rijen dik; blijkbaar staat er iets te gebeuren. Alles gaat in de richting van Nijmegen.
Vandaag konden we voor het eerst in ruim vier jaar weer haring krijgen op de bon, een pond per persoon. Ze kostten ongeveer 18 cent per stuk, maar het was absoluut een traktatie! Het is nu mooi, zacht weer.

6 februari 1945.
Er is nog steeds ongelooflijk veel verkeer hier op de weg. Bij Nijmegen is een offensief begonnen in de richting van Kleef. Ook op de andere fronten gaat de opmars gestaag verder. De drie grote staatsmannen zijn bijeengekomen voor overleg; het is te hopen dat hier de vrede uit voortvloeit. In Duitsland ziet het er slecht uit, vooral in Berlijn. De diplomaten zijn vertrokken naar München.

9 februari 1945.
Moeders verjaardag. Ze is al 66 jaar, een hele leeftijd, maar gelukkig is ze nog gezond en goed ter been, en dat geldt ook voor vader.
We hopen jullie (Marie, Gerard en Kitty) bij de boot te kunnen afhalen als je met verlof komt, maar wanneer zal dat zijn? Je bent nu al bijna tien jaar weg, wat een lange tijd.
De kinderen en kleinkinderen zijn allemaal langs geweest, al ontbreken er nog steeds drie. Het mooiste geschenk dat ik kreeg, was een toewijzing voor een mud kolen. Die hebben we snel opgehaald. Wat zijn we toch stakkers, dat we zo blij zijn met een zak kolen. We kregen ook weer Engelse biscuits op de bon. Helaas zijn ze erg hard, maar wel voedzaam. We soppen ze maar in de drank.

11 februari 1945.
Vandaag zijn er veel evacuees uit Lottum en Grubbenvorst aangekomen in het Veemgebouw van Philips. Ze zijn hier alleen op doortocht naar België. We hebben enkelen van hen gesproken. In die dorpen is geen levende ziel meer achtergebleven. De Duitsers hebben daar flink huisgehouden, die bandieten. Van Roermond tot Grave staat in de dorpen aan de Maas geen kerk meer overeind; de Duitsers hebben ze allemaal opgeblazen. Ook in Maasbree hebben ze de kerken laten ontploffen. Volgens hen waren het allemaal observatieposten. Bij Nijmegen staan de geallieerden al een heel eind op Duitse bodem. Ze rukken op naar Kleef. Er vliegen weer honderden vliegtuigen over in de richting van Duitsland.

13 februari 1945.
Kleef is in handen van de geallieerden; ze boeken overal vooruitgang. De conferentie van de "Grote Drie" op de Krim is afgelopen. Vandaag is het carnavalsdinsdag (Vastenavond). Dankzij onze "Tommy" (Britse soldaat) hebben we vandaag rijstebrij gegeten. We hadden in vier jaar geen rijst meer gehad; het was er alleen voor kleine kinderen, maar zelfs die kregen het al een hele tijd niet meer. Melk en roomboter zijn nog schaars, maar we krijgen nu meer vetten. Er is niet veel vers vlees omdat de Duitsers al het vee hebben gestolen, maar we krijgen nu vlees in blik van de geallieerden. Ook het brood is beter; er wordt witte bloem voor gebruikt, waardoor het niet meer zo grauw ziet.

14 februari 1945.
Aswoensdag. De Engelsen naderen de stad Goch. Gennep is nu ook bevrijd. Roermond en Venlo zijn nog steeds in Duitse handen, evenals alle dorpen aan de andere kant van de Maas die nog zuchten onder het juk van de brute bezetter. Wat zijn wij bevoorrecht vergeleken met de andere Nederlanders die nog zo onderdrukt worden. We kunnen God niet genoeg danken dat wij vrij zijn, dat Hij ons tot nu toe gespaard heeft, en dat het onze jongens sociaal-economisch zo voor de wind gaat. Cor heeft een zeer goed lopende zaak, Piet heeft een topbaan als inspecteur bij het Rijksbureau voor IJzer en Staal, en onze Benjamin (Leo) heeft eindelijk de baan waar hij zo lang op wachtte: hij werkt sinds 1 januari '45 als redacteur bij de krant "Oost-Brabant" (de vervanger van de oude "Meierijsche Courant"). Beiden verdienen een uitstekend salaris. Ook Clim heeft een goed inkomen bij het hypotheekkantoor. Je ziet dat Onze Lieve Heer het goed met ons voor heeft.

17 februari 1945.
De geallieerden blijven gestaag vorderen. Afferden in Limburg is nu ook bevrijd, maar de Duitsers hebben hier alles onder water gezet (geïnundeerd), wat de opmars bemoeilijkt, vooral voor de tanks. In het oosten (het Russische front) gaat de opmars razendsnel.

19 februari 1945.
In het nog bezette gebied (boven de rivieren) is de toestand erbarmelijk. Als er volgens de berichten op de radio niet snel voedselhulp komt, dreigt de hongerdood; wat er nog is, wordt door de Duitsers weggehaald. In Limburg zijn bijna geen inwoners meer; iedereen is geëvacueerd. Volgens geruchten van mensen die stiekem de Maas zijn overgestoken, zouden de inwoners van Tegelen en Steyl via Duitsland naar Groningen zijn gedeporteerd. Arme tante Anna.

Vandaag vloog er weer een vliegende bom (V1/V2) over. In Den Bosch en Tilburg komen er veel over...

22 februari 1945.
Vandaag hebben we op de bon vis kunnen kopen. Een mooie grote vis, die hebben we in vier jaar niet meer gezien. Het gaat steeds beter met de voedselvoorziening.

Gisteren zijn de geallieerden met 6000 vliegtuigen boven Duitsland geweest; bijna het hele land is gebombardeerd. De lucht zit constant zo vol met vliegtuigen dat het wel een zwerm kraaien lijkt. Wat krijgen de Japanners er ook van langs hè? Mooi zo.

Vanmiddag is er een bom gevallen in de Parklaan, vlak voor het Diaconessenhuis. Er zijn zeven doden gevallen, allemaal mensen die toevallig op straat liepen. Onder hen was de 18-jarige dochter van dokter de Raadt.
Turkije heeft nu ook de oorlog verklaard aan Duitsland en Japan. En nog geven de Duitsers niet op; onbegrijpelijk, toch? Ik heb zojuist de koningin op de radio gehoord, die het nieuwe kabinet presenteerde. Er zitten ook twee Eindhovenaren in: dr. Beel van de gemeente en dr. G.Huysmans, de directeur van de Boerenleenbank. Er zijn 150 Eindhovense kinderen naar Engeland gestuurd om aan te sterken. De Engelsen doen echt veel goeds voor iedereen en we zijn hen erg dankbaar.

24 februari 1945.
De Amerikanen zijn een offensief begonnen in de buurt van Aken en Düren. Düren is al grotendeels bezet en ze gaan nu op volle snelheid richting Keulen.
Zeg Marie, onze Clem is trouwens Engelse les aan het nemen. Gisteren kregen we onverwacht bezoek van Jos en Henri Jonkers uit Lottum. Zij zijn hier in Eindhoven geëvacueerd, net als veel andere mensen uit die omgeving en uit Blerick.

28 februari 1945.
De geallieerden boeken goede vooruitgang richting Keulen. Krefeld is nu in Amerikaanse handen. Honderden vliegtuigen vliegen onophoudelijk naar Duitsland. Berlijn wordt dagelijks gebombardeerd. Maar we hoorden Goebbels op de radio zeggen: "Liever sterven dan capituleren." Nou, ga je gang dan maar, mof!

1 maart 1945.
Kleef, Goch en Kevelaer zijn veroverd, net als Mönchengladbach en Rheydt. Ze staan nu nog maar 8 kilometer van Keulen. Ook Trier is bezet. Het is op het moment echt "maart-roerig" weer: af en toe hagel, sneeuwbuien en snijdend koud. We hebben niets om de kachel mee te stoken, behalve wat nat hout. Er kwamen ook weer enkele vliegende bommen (V1's) over.

2 maart 1945.
Vandaag zijn gelukkig Venlo en Roermond bevrijd. De bevrijders kwamen vanuit Duitsland de stad binnenrijden. Wat een vreugde voor die arme mensen om eindelijk verlost te zijn van die bruten. Of Steyl ook al vrij is, weten we nog niet. We hoorden net het Limburgs volkslied op de radio.

4 maart 1945.
Nog maar 3 kilometer tot Keulen. Straelen, Geldern, Dülken en nog veel meer plaatsen zijn veroverd. Het gaat de goede kant op. Hopelijk snel vrede.

5 maart 1945.
Keulen is ingenomen. De geallieerde tanks rijden zonder tegenstand de stad binnen en een andere legergroep is onderweg naar Bonn. Ook Berlijn wordt bedreigd; de Russen schieten enorm op en hebben de Oostzee bereikt.

7 maart 1945.
Tegenwoordig moeten we onze eigen melk maken, want we krijgen taptemelkpoeder, ik geloof dat het Amerikaans is. We hebben gelukkig ook weer een mud kolen gekregen; dat is fijn, want het is maart en erg onstuimig weer. Onze Leostraat is door de mensen omgedoopt tot "tankstraat". Ik geloof dat er wel honderd tanks in onze straat staan; alleen al voor onze deur staan er wel dertig, en dat geldt voor de hele straat (en de Leostraat is lang!). Ook zijn er twee grote werkplaatsen (workshops) ingericht. Het is hier echt oorlog. De hele dag vliegen er honderden vliegtuigen over; je begint er langzaamaan aan gewend te raken.

8 maart 1945.
De geallieerden zijn bij Remagen, in de buurt van Bonn, de Rijn overgestoken. Bonn is nu ook in Amerikaanse handen. Ze boeken enorme vooruitgang in het prachtige Rijnland, maar alles is verwoest. Volgens de correspondenten is er van Keulen niets meer over dan een puinhoop. Het is zonde van die prachtige stad, maar Koblenz, Mainz en andere steden ondergaan hetzelfde lot, en daarna is Berlijn aan de beurt. In Oost-Pruisen zijn de Russen nog dichter bij Berlijn gekomen. Waarom geven die Duitsers zich niet over? Er blijft zo niets meer van heel Duitsland over. Elke dag worden de noodkreten uit het nog bezette deel van Nederland dringender. Veel mensen sterven daar door ondervoeding en uitputting.

10 maart 1945.
Met de groenten is het hopeloos gesteld: er is niets anders te krijgen dan wortelen en uien. We hebben de hele winter geen kool of snijbonen gehad; die kwamen normaal gesproken uit de nu nog bezette of verwoeste delen van Nederland, zoals Zeeland. Van de binnenstad van Venlo is niets meer over. Alleen mensen met een vergunning van het Militair Gezag mogen de stad in, maar die zijn moeilijk te krijgen. Er vechten nu ook Nederlandse militairen mee met de Engelsen in de omgeving van Wesel; ze schijnen zich uitstekend te weren. Deze week hebben Winston Churchill en Anthony Eden een bezoek gebracht aan Eindhoven. Ze bezochten veldmaarschalk Montgomery, die zijn hoofdkwartier in Geldrop heeft.

11 maart 1945.
Vandaag rollen de wagens en tanks weer onafgebroken over de weg. Het is een herrie van jewelste; alles in huis rammelt en rinkelt. Ondertussen vliegen er ontzettend veel zware bommenwerpers over. De straten zijn als het ware omgeploegd; de trottoirs zijn grotendeels kapotgereden en zelfs telefoonpalen zijn omvergereden.

12 maart 1945.
Vandaag zijn Piet en Nelly verblijd met de geboorte van een dochtertje, Treeske. Alles gaat goed, en dat na zeven jaar wachten. Sinds enkele dagen reed er al een trein tot aan Deurne, maar gisteren is het spoorwegnet weer gedeeltelijk geopend: de lijnen Eindhoven-Tilburg-Breda-Roosendaal, Eindhoven-Den Bosch en Eindhoven-Deurne zijn weer in gebruik. Er is zelfs een spoorboekje uitgegeven, het kleinste dat er ooit is geweest. Het was een hele plechtigheid toen de eerste trein weer officieel vertrok. De directeur-generaal van de Spoorwegen, professor Goudriaan, gaf het vertreksignaal. Er stond een Duitse locomotief voor, die natuurlijk was ontdaan van alle nazi-tekens. Ook rijdt er weer één keer per dag een bus naar Valkenswaard en terug. Je ziet dat het weer de goede kant op gaat; geleidelijk komt alles wel weer in orde.

13 maart 1945.
Vandaag komen hier veel tanks en wagens terug uit Duitsland. Ze zijn versierd met de hakenkruisvlag (als buit) en beladen met allerlei spullen uit Duitsland, zoals (Nederlandse) fietsen, meubels, kippen, enzovoort. Dat is maar goed ook, want de Duitsers hebben hier destijds werkelijk alles weggehaald. Ondertussen trekken de geallieerden steeds verder op en nemen stad na stad in, zowel in het oosten als in het westen.

15 maart 1945.
Vandaag wordt de kleine Trudi zeven jaar. Wat zullen jullie opkijken van al die lieve, flinke nichtjes, hè Nelly? In Duitsland gaat het geweldig goed. Bijna het hele Rijnland is nu in bezit van de geallieerden, waaronder bekende plaatsen als Koblenz, Kreuznach, Bad Godesberg en Königswinter. En nog geven de Duitsers niet op.

17 maart 1945.
Er zijn al verschillende Nederlanders uit Duitsland teruggekeerd die daar als dwangarbeider hebben moeten werken. Ze zijn dolgelukkig om weer op vaderlandse bodem te zijn. Er gaan geruchten dat de Koningin naar Eindhoven komt.

19 maart 1945.
Vandaag heeft onze Koningin een bezoek gebracht aan Eindhoven. Vanmorgen om half elf was de officiële ontvangst in het Van Abbemuseum. Er was ontzettend veel belangstelling en er heerste een echte Oranjestemming. De Koningin sprak ook met mensen van de ondergrondse (het verzet) en met enkele mensen die zwaar getroffen zijn door de oorlog. Ze was zeer ontroerd. Mensen die dicht bij haar stonden, vonden dat ze erg oud was geworden. Wat zal ze blij zijn geweest om weer op Nederlandse bodem te zijn en al die rood-wit-blauwe en oranje vlaggen te zien wapperen. Iedereen was vandaag vrij en de sfeer was feestelijk, maar toch voelde je een zekere druk. Velen dachten aan onze arme landgenoten in het nog bezette deel van Nederland.

21 maart 1945.
Het is lente. De Koningin heeft ook een bezoek gebracht aan Limburg, waaronder het zwaar geteisterde Venlo. Van tante Anna hebben we nog steeds niets gehoord, maar Tegelen en Steyl schijnen gespaard te zijn gebleven.

23 maart 1945.
Vandaag zijn de geallieerden bij Emmerik de Rijn overgestoken. Er werden eerst 40.000 parachutisten gedropt. De afgelopen dagen zit de lucht voortdurend vol vliegtuigen die richting Duitsland gaan; vandaag waren het er wel 6000. Het gaat nu heel erg hard. Alles wijst erop dat de beslissing nu snel zal vallen en heel Nederland gauw bevrijd zal zijn. En dan ons Indië nog. Er zijn al veel jongens naar Amerika vertrokken om daar te worden opgeleid voor de bevrijding van Indië, om de Japanners eruit te jagen. We hebben Amerikaanse blikgroenten op de bon gekregen en ook weer vis. Met de voedselvoorziening gaat het geleidelijk beter; we krijgen ook weer meer brood. Er komen al dagenlang, ook 's nachts, ongelooflijk veel voertuigen, tanks en kanonnen over de Aalsterweg. Het is prachtig lenteweer, echt "vliegweer". Berlijn is voor de 33ste keer op rij gebombardeerd. Van Goch tot Koblenz woeden enorme branden langs de Nederlandse grens. O, wat een vreselijke oorlog.

25 maart 1945.
In de buurt van Emmerik hebben ze al vier bruggen over de Rijn gelegd en verschillende plaatsen op de oostelijke oever bezet. Ook bij Koblenz hebben ze de overkant bereikt. Het gaat de Duitsers verdomd slecht. Ook de Russen boeken steeds maar vooruitgang. We hopen allemaal op een snelle vrede en een spoedig weerzien. Wat hebben die geallieerden toch ontzettend veel materieel. Of er hier in de omgeving van Stratum nu 100 of 500 tanks staan, kan ik niet eens zeggen. Dat geldt voor heel Eindhoven en voor het hele bevrijde gebied; in de dorpen is het net zo. Hier in de Leostraat staan er heel vaak meer dan 100; de straat wordt dan ook wel "tankstraat" genoemd. Het is nog steeds heerlijk lenteweer en vader heeft de tuin al helemaal klaargemaakt.

29 maart 1945.
De geallieerden boeken prachtige terreinwinst in Duitsland. Ze hebben veel bruggen over de Rijn geslagen en rukken steeds verder op naar het Ruhrgebied. Veel plaatsen die we kennen zijn al veroverd. Hier in de stad is het erg rustig. Er vliegen nog wel veel vliegtuigen over en er is veel verkeer op de weg, maar van het directe oorlogsgeweld merken we niets meer. Er komen ook bijna geen vliegende bommen (V1's) meer over. In de buurt van Amersfoort is een aanslag gepleegd op Rauter, de leider van de Duitse "moordenaarsbende". Zijn ordonnans en chauffeur zijn gedood en hij is zwaargewond geraakt. Als wraak zijn er (schrik niet) 400 burgers geëxecuteerd. Vreselijk, hè? Hadden ze die vent maar met rust gelaten; hij zou zijn straf later toch wel hebben gekregen. Veel plaatsen in het Ruhrgebied zijn al in geallieerde handen. De Duitsers trekken zich voortdurend terug en geven zich met duizenden tegelijk over. Op veel plekken in Duitsland hangt de witte vlag. Mannheim heeft zich zelfs telefonisch aan de Amerikanen overgegeven; uniek in de geschiedenis, nietwaar?

31 maart 1945.
De Canadezen zijn via Emmerik de Nederlandse grens overgestoken en enkele Nederlandse plaatsen zijn al bevrijd. Montgomery maakt uit veiligheidsoverwegingen echter nog geen namen bekend. Zal Nederland nu snel helemaal vrij zijn? De nood is namelijk schrikbarend groot; veel mensen boven de rivieren, vooral in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht, sterven van de honger en vallen zomaar op straat dood neer.

1 april 1945.
Het hele Ruhrgebied is omsingeld. Het grootste industriegebied van Duitsland is voor hen verloren. De geallieerden rukken op volle snelheid verder Duitsland in. De steden Münster, Paderborn, Wiesbaden en Frankfurt zijn allemaal in geallieerde handen. Ze zijn al in de omgeving van Fulda en Kassel. In Nederland zijn ook al weer acht plaatsen bevrijd, maar de namen zijn nog niet genoemd. Het weer is totaal omgeslagen: van prachtig lenteweer naar gure aprildagen. We hebben de kachel weer moeten aanmaken; echt Nederlands, hè? De Duitsers trekken weg uit Holland via Arnhem naar het noorden. Grote troepenmachten gaan die kant op; ze proberen er waarschijnlijk tussenuit te knijpen. Ik geloof het vast. Op de radio houden de Duitsers zich koest. Vanmorgen was er een spreker die heel kalm en bedrukt klonk, en toen ontdekten we dat het de grote propagandaleider en schreeuwer Goebbels was. Hij leek wel een dominee. Af en toe luisteren we nog wel eens naar een Duitser of een NSB'er uit Hilversum om te horen wat zij over de situatie zeggen; puur leedvermaak. Het is geen mooi paasweer. We eten paaseitjes van 50 cent per stuk. Alles is ontzettend duur. Alleen wat je op de bon krijgt heeft een normale prijs. Voor een flesje melk betaalt men op de zwarte markt al 3,50 gulden en voor een stuk chocolade 2,50 tot 3 gulden. Ik kocht een haarkam (geen hoornen) voor 4,50 gulden, maar er is bijna niets te koop. Nu komen de Engelse soldaten (Tommy's) terug uit Duitsland met allerlei spullen, natuurlijk geplunderd ("geratst"). Er zitten vaak voorwerpen bij die de Duitsers eerder hier gestolen hebben. Ze zouden die spullen eigenlijk aan onze eigen jongens terug moeten geven.

3 april 1945.
De opmars in Duitsland gaat geweldig snel; je kunt het op de kaart bijna niet bijhouden. En nóg zegt Hitler: "niet capituleren".

4 april 1945.
We hebben bericht gekregen van tante Anna uit Steyl. Alles is goed met hen. Ze zijn ondergedoken vanwege Jac, die anders naar Duitsland was gestuurd voor de arbeidsinzet.
In Nederland gaan de Canadezen steeds verder vooruit. Ze trekken langs de oostgrens naar het noorden; veel plaatsen zijn al bevrijd, waaronder Doesburg, Winterswijk, Hengelo, Almelo en Coevorden. Vandaag kwam het bericht dat we via het Rode Kruis naar Indië kunnen schrijven. Vader heeft snel een formulier gehaald en onze groeten aan jullie zijn onderweg ("in zee"). Laten we hopen dat jullie dit teken van leven van ons in goede orde ontvangen. Met de Japanners gaat het ook niet best, hè? Misschien is Indië nu ook snel vrij.

5 april 1945.
Veel V1-lanceerinrichtingen zijn al vernield, maar de geallieerden gaan hier in Nederland en in Duitsland steeds maar verder. Toch zegt Goebbels: "tot de laatste man strijden of sterven".

6 april 1945.
Vandaag is er door de Koningin weer een Eindhovenaar beëdigd als minister, namelijk ingenieur Tromp van Philips. We hebben nu drie ministers uit Eindhoven. De Russen vechten in de buitenwijken van Wenen. In Zutphen wordt nog hevig gevochten, maar de Canadezen zijn bijna in Deventer. Het is te hopen dat het westen van Nederland ook snel bevrijd wordt.

15 april 1945.
Er zijn enkele dagen voorbijgegaan sinds ik voor het laatst schreef. In Nederland boeken de Canadezen en Britten voortdurend vooruitgang: Zwolle, Zutphen, Deventer, Meppel en omgeving zijn allemaal bevrijd. In Duitsland gaat het nog veel sneller, en toch geven die Duitsers nog niet op. Hier is het erg rustig en het is prachtig lenteweer. Er zijn hier nog wel veel evacués. Oom Josef en Marie zijn in Geraardsbergen (België); we hebben bericht van hen ontvangen. Ook van tante Liza uit Luik; zij is drie keer moeten vluchten en zit nu op een boerderij in de buurt van Luik.

16 april 1945.
Groningen en Leeuwarden zijn gevallen; de geallieerden hebben de kust bereikt! Hier was iedereen erg ontdaan door het overlijden van president Roosevelt; op veel plaatsen hingen de vlaggen halfstok. Jammer dat hij de overwinning niet meer kan meemaken. Er wordt hevig gevochten in de buurt van Arnhem en Apeldoorn.

18 april 1945.
De Duitsers hebben weer een dijk doorgestoken tussen Amsterdam en Utrecht; ze zitten daar nu helemaal ingesloten. Het is het ergst voor de bewoners van die streek, die aan de hongerdood zijn overgeleverd als er niet direct hulp komt. Men kan via het Rode Kruis pakketjes sturen naar de bewoners van het nog bezette gebied, die ze direct na de bevrijding zullen ontvangen. Apeldoorn is bevrijd. Er komen nu al honderden arbeiders terug uit Duitsland. Arme stakkers, velen zien er uitgehongerd en schamel gekleed uit, maar ze zijn hier snel weer opgeknapt.

19 april 1945.
Wageningen, Velp en Ede zijn bevrijd, maar de Duitsers bieden nog steeds felle tegenstand. Ze zitten min of meer opgesloten.

Nu hebben die schooiers in het noorden weer een dijk opgeblazen, waardoor het water Noord-Holland in stroomt. Wat een ellende voor de mensen in het nog niet bevrijde gebied. Leipzig is ook gevallen; in Duitsland gaat de opmars op volle snelheid. Max Blokzijl, die grote praatjesmaker van de NSB-radio, is in Groningen opgepakt. Seyss-Inquart is er vandoor gegaan. Von Papen, de grote Duitse verrader, is in het Ruhrgebied door de Amerikanen gevangengenomen. De Duitsers geven zich met duizenden tegelijk over, maar volgens de orders van Hitler moeten ze vechten tot de laatste man.

20 april 1945.
Vandaag, op de 56ste verjaardag van Hitler, is Neurenberg gevallen. In plaats van hakenkruisvlaggen wapperen er nu witte vlaggen. Het is nog steeds prachtig lenteweer. Er zijn al weer asperges te koop, maar ze zijn erg duur: 7 gulden per kilo. Vlees is er vrijwel niet; de slagerswinkels liggen vol met Amerikaanse haring in tomatensaus, die we kunnen kopen op onze vleesbonnen. Het eten is nog niet optimaal, maar als je denkt aan de mensen in het nog bezette gebied hebben wij het nog breed. Zij krijgen (als ze geluk hebben) maar 600 gram brood en een kilo aardappelen per week. Er sterven daar ontzettend veel mensen door uitputting.

21 april 1945.
Morgen is er voor het hele land, voor zowel katholieken als andersdenkenden, een biddag voor de bevrijding van het nog bezette deel van Nederland. Elke dag komen er nu Nederlandse jongens terug uit Duitsland. Het is soms hartverscheurend om te zien hoe ze eraan toe zijn: vermagerd, halfnaakt en velen zonder ondergoed. Ze worden allemaal naar het Veemgebouw van Philips gebracht om te worden ontsmet en medisch gekeurd. Daarna gaan ze naar het repatriëringscentrum in de Houtstraat om te worden geregistreerd.

De Russen naderen Berlijn; volgens de radio zijn ze nog maar 18 kilometer van de hoofdstad verwijderd.

23 april 1945.
Die Duitse bandieten hebben nu de sluizen van IJmuiden opengezet, zodat het zeewater het land overstroomt. Dit is de tweede schanddaad in een paar dagen tijd, nadat ze eerder de Wieringermeerpolder lieten onderlopen. Alles waar vijftien jaar aan gewerkt is, is vernield. Heel veel vruchtbare grond is hierdoor onbruikbaar geworden. De Canadezen staan nog steeds voor Amersfoort en de geallieerden zijn de Grebbelinie binnengedrongen. In Duitsland gaat de opmars gestaag verder; veel grote steden zijn al in geallieerde handen. De Russen staan aan de rand van Berlijn. Het moet daar een enorme chaos zijn.

24 april 1945.
De Russen zijn Berlijn al binnengetrokken. Hitler schijnt vanuit Berlijn zelf het oppercommando te voeren (of dat nog zin heeft, is de vraag). Veel Engelse militairen zijn inmiddels uit Eindhoven vertrokken. Een derde van Berlijn is in Russische handen. Op het moment is het weer guur en koud, dus we hebben de kachel nog aan. De NSB-zender in Hilversum is eindelijk stil.

25 april 1945.
Vandaag kwam het bericht van het geallieerde hoofdkwartier dat er vanaf vandaag dag en nacht levensmiddelen gedropt zullen worden door Engelse en Amerikaanse vliegtuigen boven het nog bezette gebied, waar zo'n vreselijke hongersnood heerst. Arme mensen. Er werd ook een waarschuwing aan de Duitsers gegeven, want die smeerlappen zouden er zomaar op kunnen schieten of het voedsel zelf in beslag nemen. Hopelijk komt dit alles nog op tijd. Berlijn is al voor de helft bezet. De Russen en Amerikanen staan op het punt contact met elkaar te maken; de eerste patrouilles hebben elkaar al ontmoet.

27 april 1945.
De Amerikanen en de Russen hebben bij Torgau contact gemaakt; het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen. In Duitsland zijn weer veel steden veroverd, maar in Nederland schiet het nog niet op. De drie provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht zitten nog steeds onder de Duitse knoet.

28 april 1945.
Vandaag is er groot nieuws: Duitsland wil zich overgeven aan Engeland en Amerika. Natuurlijk is dit niet geaccepteerd zonder de Sovjet-Unie erbij te betrekken. Himmler schijnt nu de baas te zijn; er wordt beweerd dat Hitler stervende is aan de gevolgen van een hersenbloeding. Mussolini is door partizanen doodgeschoten; geen eervolle dood.

29 april 1945.
Het wordt nu echt spannend. We negeren de stroombeperkingen en laten de radio constant aanstaan. Vanmiddag zijn de eerste vliegtuigen met voedsel uit Engeland in Nederland aangekomen: 250 toestellen met 600.000 kilo voedsel. Rotterdam, Den Haag en Leiden waren als eerste aan de beurt. De mensen waren buiten zinnen van vreugde, voor zover ze daar nog de kracht voor hadden.

30 april 1945.
De verjaardag van Prinses Juliana. Er wapperen veel vlaggen. Vanavond speelt voor het eerst in bijna vijf jaar de Philips-harmonie weer op de Markt. Vanmorgen kwam het bericht dat Hitler dood is, al weten we niet zeker of het waar is. Men verwacht elk moment de totale overgave; negen tiende van Duitsland is al in geallieerde handen. Ook onze kleine Kitty hartelijk gefeliciteerd met haar verjaardag. Zullen we haar volgend jaar persoonlijk kunnen feliciteren? We hopen het van harte.

1 mei 1945.
De Duitsers trekken zich steeds verder terug en iedereen is ervan overtuigd dat het einde van deze vreselijke oorlog voor de deur staat. God geve het.

3 mei 1945.
De Duitsers hebben zich in Italië overgegeven; het begin is er dus. Grootadmiraal Karl Dönitz heeft zichzelf tot Führer uitgeroepen. Veel nazi-kopstukken hebben zelfmoord gepleegd of zijn spoorloos verdwenen. Vandaag zijn onze Koningin en Prinses Juliana in Nederland aangekomen; ze zullen voorlopig in Breda blijven. Zouden zij meer weten? Ook geven duizenden Duitsers zich over. Het nog bezette gebied krijgt nu volop voedsel; met toestemming van de bezetters mogen nu ook vrachtwagens van de geallieerden het voedsel binnenbrengen. Ze voelen zeker nattigheid want ze moeten er nu gauw uit.

4 mei 1945.
Hoera! Nederland is vrij, leve Oranje! We hebben zojuist het heuglijke nieuws gehoord dat de Duitsers gecapituleerd zijn. Morgenochtend om 8 uur moeten ze vertrekken. Wat een geluk! Ik ben (door de emotie) een beetje scheef begonnen met schrijven, maar ik ben ook zo blij. Om half negen kwam het goede bericht en in een oogwenk wapperden overal de vlaggen. Iedereen is opgewonden en blij; er wordt gelachen en er zijn tranen van blijdschap. Overal brandt licht: eindelijk is de verduistering voorbij. Op de radio is overal muziek te horen, voortdurend vaderlandse liederen afgewisseld met Engelse en Amerikaanse muziek. We mogen onze geallieerde vrienden wel heel erg dankbaar zijn voor onze bevrijding. Het is zo'n heerlijk gevoel om weer in alles vrij te zijn: in spreken, denken en schrijven. Ja, mijn geliefden, het doet ons oude hart zo goed. Ik heb het gevoel alsof ik weer jong ben; ik zou wel kunnen springen en dansen en in een optocht met de kinderen mee willen hossen.

5 mei 1945.
De hele stad is in feeststemming. Er wordt gezongen, gesprongen en gejoeld dat het een lieve lust is; het "Oranje Boven" is niet van de lucht. Het is zo'n opluchting om te weten dat we verlost zijn van die onmensen. Seyss-Inquart is gevlucht, maar ze zullen hem wel te pakken krijgen, net als die andere individuen, die dieven en moordenaars. Als je de verslagen hoort over de concentratiekampen, zoals Buchenwald, Bergen-Belsen en Dora, dan rijzen de haren je te berge.

6 mei 1945.
In Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Dordrecht waren de Duitsers nog niet vertrokken. Toen de bevolking daar haar blijdschap uitte, schoten die onmensen op de feestvierende menigte, waardoor er nog verschillende slachtoffers vielen. Men is nu druk bezig om de NSB'ers op te pakken.

7 mei 1945.
Vandaag bereikt de vreugde een hoogtepunt: Duitsland heeft onvoorwaardelijk gecapituleerd. De oorlog in Europa is officieel voorbij. God geve dat ons Indië nu ook snel bevrijd wordt en dat we elkaar dan zo snel mogelijk weer zien! Hoorden we maar eens iets van jullie. Anton Mussert is in Utrecht gevangengenomen, evenals meer kopstukken van de NSB. In de aula van de Landbouwhogeschool in Wageningen is het verdrag ondertekend. Ik had de gezichten van die Duitsers daar wel eens willen zien.

Daily Mirror May 8 1945 VE-DAY!

8 Mei 1945
Vandaag is het in heel Europa de zogenaamde V.E. Day (Victory in Europe Day), een dag van grote vreugde. Een enorme menigte mensen trekt door de straten. Alle muziekverenigingen die ongeveer vijf jaar niets van zich hebben laten horen, zijn weer tot leven gekomen; iedereen heeft een vrije dag. Het "Oranje Boven" wordt afgewisseld met kreten als "Cognac!", "Hitler heeft de zak!" (Hitler is eruit geschopt) of "Overal waar de Tommy's zijn, is het feest!".
Vanmiddag heeft Churchill op de radio officieel het einde van de oorlog afgekondigd.
Morgen is iedereen nog vrij en donderdag is het Hemelvaartsdag; precies de datum waarop vijf jaar geleden de Duitsers Nederland binnenvielen. Er is dus ongeveer een week lang feestgevierd, en terecht ook. Hoewel er in de cafés weinig te drinken was (alleen bier), was de stemming geweldig. Op verschillende plekken in de stad zijn poppen van Hitler verbrand en van het oude verduisteringspapier zijn overal vreugdevuren gemaakt. En zo zal ons goede Nederland weer geleidelijk aan zichzelf worden. Iedereen zal proberen om door eendrachtig samen te werken een nieuw, opgebouwd Nederland te laten herrijzen.
Nu, liefste kinderen, vijf jaar lang heb ik geprobeerd om door middel van mijn aantekeningen jullie een indruk te geven van wat wij hebben meegemaakt in deze gruwelijke oorlog. Nu beëindig ik mijn schrijven met de hoop en de wens dat we elkaar snel en in blijdschap weer zullen zien.

Moeder
Eindhoven, 8 mei 1945

Dagboek familie Nouwen
1 januari 1940 - 8 mei 1945
Deel 6 1945

Samenvatting Eindhoven in 1945 tot mei '45

Dagboek Eindhoven, januari 1945

Aanvullende informatie

Dagboek familie Nouwen 1 januari 1940 - 8 mei 1945Deel 6 1945

Samenvatting Eindhoven in 1945 tot mei '45

Dagboek Eindhoven, januari 1945

Aanvullende informatie

Dagboek familie Nouwen
1 januari 1940 - 8 mei 1945
Deel 6 1945