1942 dagboek nouwen

jaar-kalender1942

Het jaar 1942 waarin de oorlog voor de Eindhovenaren van "vervelend en schaars" omsloeg naar "dodelijk en grimmig". De bittere winter en het nieuwe geld (januari - maart)

Het jaar begon met een van de strengste winters ooit. De bevolking worstelde met bevroren kranen en een enorm tekort aan kolen. Tegelijkertijd verdween het vertrouwde zilveren geld en werd het vervangen door het gehate zinken geld, dat zwart afgaf op de vingers en als minderwaardig werd gezien. De hoop was toen nog gevestigd op de situatie in Rusland.

De isolatie van de Joodse gemeenschap (mei - juli)
In mei werd de Jodenster verplicht. De schrijfster noteerde de sympathie van de Eindhovenaren voor hun Joodse stadgenoten, maar ook de angst: wie te vriendelijk was, riskeerde het concentratiekamp. In deze periode viel ook Nederlands-Indië, wat voor deze familie een persoonlijke tragedie was door het gebrek aan contact met hun verwanten daar.

De gijzelaars en de terreur (juli - augustus)
In juli begon de bezetter vooraanstaande Eindhovenaren op te pakken als gijzelaar.
De spanning in de stad nam toe, zeker toen in augustus een brandend vliegtuig neerstortte in de Woenselsestraat, waarbij een heel gezin omkwam.

De totale schaarste (najaar 1942)
Tegen de herfst was alles op de bon of simpelweg verdwenen. Er was geen vet, geen fruit, en zelfs geen stopnaalden meer te krijgen. De mensen liepen op houten kleppers en vielen zienderogen af door de "blauwe" taptemelk en het gebrekkige rantsoen.

Het Sinterklaasbombardement (6 december)
Het jaar eindigde met het geallieerde bombardement op de Philipsfabrieken op 6 december. Hoewel bedoeld om de Duitse oorlogsindustrie te raken, werd de binnenstad (vooral de Demer) weggevaagd. De schrijfster beschrijft de identificatie van onherkenbare lichamen in een garage en de "doodse" stilte in de stad nadat ook alle kerkklokken waren weggevoerd.

Aantal pagina's van het dagboek van
1942, omvat 13 handgeschreven pagina's.

Eindhoven, januari 1942

14 januari 1942.
Gisteren hebben we toch een beetje feestgevierd vanwege ons 40 jarig huwelijk. In de ochtend gingen we om negen uur met zijn allen naar de kerk voor de communie. Daarna hebben we een gezellige dag gehad. Clem, Pol, Anny en Jetty hadden de huiskamer feestelijk versierd. Naast de foto's van vader en mij hadden ze de foto's van jullie drieën gehangen, zodat jullie in gedachten de hele dag bij ons waren. Hoewel jullie er fysiek niet waren, voelde het niet zo; we hadden zelfs 14 bloemstukken gekregen en een grote taart van het personeel van Philips en het Kadaster. Tante Anna en oom Ger uit Steyl waren een paar dagen overgekomen. In de avond kwamen de buren en enkele kennissen langs. Er is toch echt gefeest, het was pas om vier uur in de ochtend afgelopen. Om twaalf uur vonden we het nog te vroeg, ook al mag er na middernacht niemand meer op straat zijn. De kleintjes Leo en Trudi hadden een mooi versje geleerd. Wanneer jullie met verlof komen (wanneer?), dan vieren we het nog een keer uitgebreid. Hopelijk is er dan weer van alles te krijgen, en dat zonder bonnen.

15 januari t/m februari 1942

Het nieuwe geld is er; wat een lomp en lelijk spul [gemaakt van zink]. Het kwartje is nu zelfs groter dan het oude muntstuk van 2,5 cent, en het dubbeltje is zo groot als het vroegere kwartje. Bah! Je krijgt er zwarte vingers van. Waar zijn onze mooie muntjes met de beeltenis van de Koningin gebleven?

Hier worden nu ook allerlei wollen goederen, dekens en bontmantels ingezameld voor het Oostfront, maar ik betwijfel of ze veel zullen ophalen. Ze zullen het daar in Rusland overigens wel hard nodig hebben. Momenteel lijkt het hier zelf ook wel op Rusland.
24 januari
Het is ijskoud en vandaag, sneeuwt het de hele dag. De sneeuw ligt zeker 30 centimeter dik en het vriest dat het kraakt. Veel aardappelen en andere voorraden zijn bevroren. Onze kraan zit ook vast en we moeten, zoals dat gaat, onze kolen tellen. De 'nieuwe orde'...

Hoorden we maar eens iets van jullie. Indië is nu het gesprek van de dag; het raakt ons allemaal, nietwaar? Op 25 en 26 januari sneeuwt het nog steeds onophoudelijk. Het ligt al erg dik; dit kon er ook nog wel bij. De mensen hebben al zo weinig weerstand en kunnen slecht tegen de kou. Wij houden ons echter nog dapper en hopen maar dat we elkaar snel persoonlijk over onze belevenissen kunnen vertellen. Clim heeft vandaag twee keer twee uur in de rij moeten staan voor een bon voor een mud kolen. Er staat een ijskoude noordenwind.

21 februari 1942.
We hebben een nieuwe burgemeester gekregen: veearts Pulles, een rasechte NSB'er. Die goede Verdijk is de laan uit gestuurd. Het grootste deel van Eindhoven is er kapot van. Natuurlijk vertrekken de wethouders nu ook.
Het blijft bar koud met op sommige plaatsen sneeuwduinen van een meter hoog. De berichten over Indië zijn niet gunstig. We denken veel aan jullie; die Japanners zijn wreed, hè? Onze hoop is gevestigd op Rusland. De Russen boeken steeds vooruitgang; zou daar voor ons de redding vandaan komen?

Met de levensmiddelen gaat het elke dag slechter.

Afgelopen zondag zijn hier twee jongens uit Geldrop gefusilleerd omdat ze een Duitse soldaat hadden gedood – natuurlijk om een meisje. De moeder van die jongens en nog twee broers hebben zeer lange gevangenisstraffen gekregen. Dat zijn dus vijf slachtoffers uit één gezin vanwege één Duitser. Pastoor Mooren van de St. Theresiaparochie heeft hen tot het laatste moment bijgestaan. Gerard en Henk Derks zijn op het vliegveld geëxecuteerd, samen met nog een communist (?)
https://erfgoedbrabantverhalen.nl/verhalen/artikel/een-voor-allen-allen-voor-een/

Langzamerhand krijgen we elke dag minder. We hebben zo weinig, echt bitter weinig kolen, en het blijft maar stevig vriezen. De sneeuw ligt nog steeds meer dan een halve meter dik. Maar al dat geklaag helpt niets. Gelukkig blijven we gezond, hoewel we allemaal mager worden. "Gelukkig voor de slanke lijn," zullen we maar zeggen.

21 februari 1942
Vandaag is de nieuwe burgemeester geïnstalleerd. Er was maar heel weinig belangstelling, eigenlijk alleen van de NSB'ers. Hij was ook in uniform. Enkele gemeenteambtenaren hebben ontslag genomen. Wat ziet het er overal toch beangstigend uit, ook in Indië. Vol spanning volgen we de radio. God geve dat ze ons mooie Insulinde [koosnaam voor Nederlands-Indië] toch niet te pakken krijgen. In Rusland krijgen de Duitsers wel klappen. Wat zal het voorjaar brengen?

1 maart 1942
Het is al zover: de Japanners zijn Java binnengedrongen. We zijn vanmorgen opgeschrikt door het nieuws op de radio. Laten we hopen dat ze er gauw weer uitgejaagd worden. Sinds Indië in handen van de Japanners is, heb ik niet meer geschreven. Nu ervaren jullie ook hoe het is om door de vijand bezet te zijn. Het is triest hoe we onderdrukt worden. Er mag niets meer: wandelclubs zijn verboden en er mogen geen processies meer gehouden worden. Ik kan het niet eens allemaal opschrijven. We krijgen van alles zo weinig dat we allemaal honger zouden lijden als we niet clandestien (op de zwarte markt) dingen bijkochten.

Eieren kosten 25 cent per stuk. Melk, en dan ook nog taptemelk, kost 16 cent. Beschuit is er alleen op een speciale bon voor zieken. Er is weinig boter en vlees, en de aardappelen worden ook weer schaarser.
Ondertussen worden er nog steeds mensen weggehaald en naar concentratiekampen [ gijzelaarskamp ] gebracht, onder wie J. G. G. M. Smits van Oyen, de advocaat Mr. J.A.A.M. van der Putt, en nog meer andere notabelen.

Daarbij horen we maar niets van jullie via het Rode Kruis; we hebben nog steeds geen antwoord op onze brieven. Op Kitty’s verjaardag hebben we veel aan jullie gedacht. De kleine Leo heeft zijn eerste communie gedaan op 29 april. Velen lijden erg onder deze toestand en zien er bleek en mager uit, niet alleen door het gebrek aan eten, maar ook door alle andere zorgen.

Begin mei 1942 hebben de Paters Augustijnen hun klooster moeten ontruimen; het zit nu al vol met Duitsers. Ook de scholen van de zusters hier in Stratum en in het Villapark zitten vol Duitsers, net als de Fraterskloosters in Woensel. Het was een triest gezicht, die uittocht van de geestelijken. Veel paters verblijven nu op landgoed Eikenburg, maar ook bij particulieren thuis. De lessen worden nu in verschillende zaaltjes gegeven; de Montessorischool in het Villapark is zelfs ondergebracht in de garage van Frits Philips. Zo gebeuren er elke dag weer nieuwe nare dingen en er is nog steeds geen vrede in zicht. De echte optimisten denken dat dit jaar de beslissing valt. God geve het!

Alle Joden moeten voortaan een Jodenster dragen: een grote oranjegele ster met in het midden het woord "Jood". Mensen zijn nu juist vriendelijker tegenover de Joden dan voorheen. Degenen die nu echter té vriendelijk of voorkomend zijn, riskeren dat ze naar het concentratiekamp worden gestuurd.

Er ging een schok door heel Nederland toen bekend werd dat er 72 rasechte Nederlanders geëxecuteerd zijn. Verschrikkelijk; waarom en waarvoor? Daarna volgden er nog eens 24. Ik noem hen helden.

Het is op het ogenblik mooi lenteweer en het lenteoffensief in Rusland staat op het punt van beginnen. Wie zal er winnen? Velen verlangen naar een invasie in Nederland door de Engelsen en de Amerikanen; dan zou er tenminste een einde komen aan die spanning.

Met onze reserveofficieren zijn ze gemeen omgegaan. Ze moesten zich melden en op de aangegeven plaatsen verzamelen. Daar zijn ze allemaal krijgsgevangen gemaakt en naar Duitsland afgevoerd. In Roermond zijn nog rellen geweest waarbij zelfs mitrailleurs werden ingezet.

Afgelopen vrijdag [29 mei 1942] is Mussert hier geweest, maar er was weinig belangstelling.

Ik hoorde zojuist dat Essen, Duisburg en Oberhausen er ook flink van langs hebben gekregen. Als dit nu maar het begin van het einde is.

1 juni.
De nacht van 30 op 31 mei is weer spannend (zenuwwopend) geweest. Omstreeks 11 uur 's avonds begonnen de Engelse vliegtuigen over te vliegen; tot half drie hield het gezoem in de lucht onophoudelijk aan. Het afweergeschut was wel actief, maar ze vlogen rustig door. Naar we vernemen moet Keulen hevig gebombardeerd zijn; ze waren met wel 1250 vliegtuigen.

De nacht van 1 op 2 juni was nog erger... weer die enorme hoeveelheid vliegtuigen, maar nu hebben er boven Eindhoven luchtgevechten plaatsgevonden. Volgens de Engelse berichten waren het er dit keer 1036. Het is een indrukwekkend gezicht, zo'n gevecht: de hele lucht vol schijnwerpers, lichtkogels en spervuur. Hier op de Leenderheide, in de buurt van Mie Peels, is een Engels toestel neergestort, of liever: het heeft een noodlanding gemaakt nadat het was aangeschoten. Met de vijfkoppige bemanning gaat het goed.
3 juni.
Vannacht vlogen er weer ontzettend veel Engelse vliegtuigen over, opnieuw richting het Ruhrgebied. Als het zo doorgaat, zal Duitsland het zwaar te verduren krijgen. En dan moeten de Amerikanen nog komen!
Soms ontbreekt me de moed om nog verder te schrijven, want het wordt steeds beroerder en de mensen worden er moedeloos van. Er zijn vrijwel geen groenten te krijgen. De vrouwen staan urenlang voor de groentewinkels om iets te kunnen bemachtigen, en meestal krijgen ze dan alleen een beetje sla of een komkommer. Gelukkig heeft vader een lapje grond gehuurd, waardoor we nu zelf wat verbouwen.

28 juni,
Vandaag eten we voor het eerst peultjes en worteltjes uit eigen tuin. Er zijn de hele week geen aardappelen geweest. Velen hebben geen aardappelen en zelfs geen brood. Het is ronduit treurig en er is nog steeds geen verbetering in zicht. Als we zo de winter in moeten gaan, is de ellende niet te overzien. Er is geen of weinig brandstof. Vader heeft gelukkig nog op tijd een wagen hout op de kop kunnen tikken. Godzijdank hoeven we nu niet zo heel bang te zijn voor de kou. Inmiddels is het vervoer van hout verboden; tja, we mogen langzamerhand helemaal niets meer.

Deze week hebben alle Joden hun fietsen moeten inleveren en velen zijn naar de werkverschaffing (werkkampen) gegaan.

Nog steeds is er geen bericht uit Indië. Het is nu al anderhalf jaar geleden dat we iets van jullie hoorden; kregen we maar een teken van leven van u.

Er zijn weer ontzettend veel vliegtuigen overgekomen. We hoorden dat Bremen vreselijk gebombardeerd is. Er zijn hier in de buurt ook nog een paar vliegtuigen neergeschoten, maar over het 'welke, hoe, wie of wat' krijgen we weinig te horen. We hebben al twee maanden een vergunning om gordijnen te kopen, maar in de hele stad is geen meter stof te vinden. Ook zijn er bijna geen kousen meer. De winkels zijn leeg, een treurig gezicht; ook de schappen bij de kruideniers zijn leeg.

Nog elke dag vertrekken er treinen naar Duitsland met jonge mannen van hier, en nu zijn ook de meisjes aan de beurt.

Met de Joden zijn ze vreselijk aan het sjouwen (treiteren). Ze mogen letterlijk niets meer: niet meer reizen, om 8 uur 's avonds binnen zijn en alleen boodschappen doen tussen 3 en 5 uur 's middags. Het zijn stakkers, hoor. Het wordt met de dag beroerder; ook wij lijden allemaal onder deze situatie.

Er is te weinig en slecht brood en bijna geen melk. We krijgen per persoon een half pond boter voor 12 dagen, en daar moet alles mee gedaan worden: voor op brood, maar ook om mee te bakken of te braden, want er is verder geen vet. Aan het kleine beetje vlees dat we krijgen, zit geen greintje vet.

3 juli.
Vandaag hebben ze onze pastoor Gerardus M. Hamers en de pastoor van de St. Joriskerk [ J. J. M. Sicking] opgehaald en in gijzeling gezet. Ook verschillende burgers, waaronder leraren van de HBS, gemeenteambtenaren en mensen van Philips, zijn meegenomen. Zij (de gijzelaars) moeten borg staan voor eventuele sabotage en dergelijke.

Kon ik maar alles op papier zetten waar mijn hart vol van is, maar dat gaat niet. Wij hopen alles ooit persoonlijk te kunnen vertellen, want jullie zullen zelf ook wel veel hebben meegemaakt. Wat wordt alles ontzettend duur; kousen kosten inmiddels al 9 gulden. Porselein is nu ook op de bon: voor een diep bord vragen ze 85 cent. Zo gaat het met alles. Haring zie je helemaal niet meer, en dat in ons goede Holland met zijn grote haringvisserij.

15 juli.
Er komen 's nachts ontzettend veel Engelse vliegtuigen over. Kwamen ze ons maar gauw verlossen; het is het een of het ander. En nu krijgen we ook nog kermis, en wel acht dagen lang.

25 juli 1942
De markten staan helemaal vol met allerlei spullen, zeker nog evenveel als vroeger. Maar helaas zijn er geen snoepkramen, geen paling-, oliebollen- of wafelkramen. Suikerwerk is op de bon. Wat konden we andere jaren toch lekker smullen van zure haring en harde eieren op de kermis.

Op kermisdonderdag [30 juli 1942 ] is de vreugde lelijk verstoord, want 's nachts is er een bom gevallen in de Mauritsstraat. Drie huizen zijn totaal verwoest. Er waren zes doden, onder wie meneer en mevrouw Dumoulin. Zij hebben nog zoons in Indië; je kent ze wel, hè? Treurig, nietwaar? Ook voor hun kinderen: ze zijn alles kwijt: hun ouders, hun huis en al hun bezittingen.
De dag daarna – of liever gezegd: de nacht daarna – waren er weer ontzettend veel Engelse vliegtuigen. Er ontstonden luchtgevechten en er was luchtalarm. Wij zijn met zijn vieren naar beneden gegaan. De Engelsen vlogen daarna rustig verder naar Duitsland.

Augustus 1942
Toch begint de toestand spannend te worden. Er gaan geruchten over een 'tweede front', een invasie door de Engelsen. De Duitsers hebben veel fietsen gevorderd. Alleen degenen die meer dan 3 kilometer van hun werk wonen, mogen hun fiets houden. Onze Tit moet nu ook lopen ('tippelen'). Damesfietsen zijn gelukkig nog niet gevorderd.

De Joden zijn er erg aan toe. De meesten zijn al weg; ze moeten naar Polen of naar een werkkamp in Ommen (Overijssel). De meesten zijn uit hun huizen gezet en moesten alles achterlaten: meubels, linnen, beddengoed en al hun eten. De huizen worden verzegeld en mogen voorlopig niet opnieuw verhuurd worden. Arme stakkers.

28 augustus 1942
Vannacht was het weer raak. Van half één tot twee uur was er luchtalarm. In de Woenselsestraat bij Vlokhoven is een brandend vliegtuig neergestort. Het heeft twintig huizen verwoest, waarvan de meeste zijn afgebrand. Er zijn vijf mensen om het leven gekomen, van wie vier uit één gezin: vader, moeder en twee volwassen dochters. De ravage is verschrikkelijk. Was die vreselijke oorlog toch maar voorbij. En hoorden we maar eens iets uit Indië.

Gisteren moesten er weer veel Joden vertrekken; op het station vonden hartverscheurende taferelen plaats.

Met zorg en angst zien we de winter tegemoet. Er zijn bijna geen kolen en te weinig aardappelen en brood. Iedereen boven de 14 jaar krijgt nu een kwart liter taptemelk per dag, dus wij met ons vieren krijgen een liter per dag. De melk ziet zo blauw als de lucht; er zit geen greintje vet meer in. Iedereen valt zichtbaar af. Voor een roggebrood op de zwarte markt betaal je 2,50 gulden. Eieren kosten 40 tot 50 cent. Er is nagenoeg niets meer te krijgen, zelfs geen kookpan of een schuursponsje. Het is triest, hoor!
Ik hoop dat wanneer u deze regels leest, de toestand beter is. Voor nu moeten we ons er maar in schikken.

8 september 1942
Gisteren zijn Utrecht, Rotterdam en Schiedam gebombardeerd door Amerikaanse vliegtuigen. Men zegt dat het een voorproefje is van de invasie. Was het maar waar, dan kwam er tenminste een einde aan (bekorting van de oorlog). Op dit moment zit de hele lucht vol schijnwerpers en vliegen de Engelsen heel hoog in de lucht.

11 september 1942
Vanaf half elf 's avonds tot half vier 's nachts zijn er onafgebroken Engelse vliegtuigen overgevlogen naar Duitsland. Van slapen komt dan niets; het is alsof alles trilt. Ik weet niet of ik het al opgeschreven had, maar de sigaren, sigaretten en tabak zijn nu ook op de bon. Men krijgt per week een half ons tabak, of 10 sigaren, of 40 sigaretten per man. Arme zielen.

Wij vrouwen hebben een snoepkaart (fijne naam hè) en krijgen per week één ons chocolade, bonbons of pepermunt, enzovoort. Per persoon kunnen de dames ook een sigarettenkaart krijgen in plaats van de versnaperingskaart; dan krijgen ze 10 sigaretten per week. Wat een toestand hè!

Bijna iedereen loopt op klompschoenen; dat zijn houten blokken met riempjes van leer, stof of touw (van papier). Het kleppert de hele dag op straat van jewelste. Fruit is bijna niet te kopen; waar blijft het toch? Als een groenteboer eens een paar kistjes heeft, staan de mensen er gewoon om te vechten, en dan is het ook nog eens peperduur: 65 cent per kilo voor fruit dat nog lang niet van de beste soort is.
Men zegt dat het per 1 oktober op de bon komt. We hebben een prachtige nazomer gehad, maar nu is het weer omgeslagen en wordt het erg herfstachtig. Het is allemaal zo triest.

29 september 1942
Vaders verjaardag is rustig verlopen. De kinderen en kleinkinderen zijn er allemaal geweest, maar van een klein feestje kon niets komen. Er is niets, behalve op de zwarte markt, maar dat is niet te betalen. Voor een pond boter betaal je clandestien 14 gulden; voor een boterbon voor een pond betaal je 10 gulden. Voor een suikerbon betaal je 2,50 tot 3 gulden. We hebben 5 mud kolen gekregen en er zijn er nog 2 toegezegd. Ga daar de winter maar eens mee in; er zit niets anders op dan maar kou lijden. Was die oorlog toch maar afgelopen.
Vanochtend was er opeens geen gas. Goede raad was duur. Wat bleek nu? De mijn Maurits in Lutterade, waar ze hier het gas vandaan halen, is vannacht gebombardeerd en flink geraakt. Ook de dorpen Lutterade en Geleen zijn zwaar getroffen. Hoeveel doden er zijn, is nog niet bekend. Nu hebben we drie keer per dag een uur gas dat ze zelf maken, wat ook nog gevaarlijk is. Dat is weer een nieuwe ellende, want nu is men genoodzaakt de kachel aan te steken om het middageten te koken – bij de meesten zelfs twee keer per dag vanwege het tekort aan brood en brandstoffen. Er is nu nagenoeg niets meer te krijgen, zelfs geen naai- of stopnaalden meer. De fabrikanten mogen niets meer leveren aan de winkeliers. De kerkklokken zijn inmiddels ook in beslag genomen om omgesmolten te worden.
Op het moment men is weer een beetje optimistisch, want er wordt gefluisterd over een tweede front en dat de Amerikanen en Engelsen een nieuw offensief zijn begonnen in Egypte. Op de Philips-fabrieken en op het pand van Vroom & Dreesman is het afweergeschut weer op het dak geplaatst. Zeer velen moeten weer in Duitsland gaan werken. Wisten wij maar of jullie nog steeds in Temanggung zijn, zodat we jullie konden laten weten dat de hele familie het hier nog erg goed maakt.

23 oktober 1942
Clems verjaardag is ook alweer voorbij en zo kabbelt het leven stilletjes voort. Vooral stil, want de fut gaat er bij iedereen wel een beetje uit. Het is weer nieuwe maan, dus dan kunnen we de 'Tommy's' (Engelse vliegers) weer verwachten. Overdag vliegen ze ook geregeld boven Duitsland. Nu zijn ook Genua en Turijn gebombardeerd; vreselijk, die bombardementen.

4 november 1942
Maries verjaardag. Vanuit de verte hartelijk gefeliciteerd! Maar nog steeds is er geen vrede in zicht en de nood wordt steeds groter. Gelukkig is het nog niet koud; vorig jaar had het met Allerheiligen (1 november) al gesneeuwd. Wij hebben alles bij elkaar 8 mud kolen, terwijl we vóór de oorlog minstens 25 mud verbruikten.

We halen elke week trouw twee grote roggebroden: één voor ons en één voor Cees. Die moeten we in Sint-Oedenrode gaan halen. Ze bieden daar soms al 3 of 4 gulden voor een brood van zes pond. Eieren zijn er niet meer, want men mag nog maar zes kippen houden, en die eieren kosten 40 tot 50 cent per stuk.
We hebben al verschillende keren geen boter op brood gehad, alleen jam. Een half pond boter per persoon voor 12 dagen is niet veel, zeker omdat er ook geen vet is om mee te koken of te bakken; slaolie is er al lang niet meer. Mensen met geld kunnen nog wel wat kopen op de zwarte markt.

Vader kocht een boterbon (voor een half pond) en een suikerbon voor respectievelijk 5,50 en 3,50 gulden per bon. Peulvruchten zijn niet meer vrij verkrijgbaar. Eerst betaalden we voor witte bonen nog 1 gulden per kilo via Piet, die veel op de dorpen komt, maar nu vragen ze al 3 tot 4 gulden per kilo. De boeren zijn enorme afzetters.

9 november 1942
De Engelsen en Amerikanen zijn Noord-Afrika binnengevallen. Iedereen is vandaag optimistisch; zou er nu eindelijk een einde (bekorting) aan de oorlog komen? Hier is het de laatste tijd erg rustig.

11 november 1942
De tweede verjaardag van onze Benjamin. Het is alweer lang geleden dat hij [onleesbaar?] brabbelde, nietwaar?

Den Haag is al gedeeltelijk geëvacueerd en Scheveningen zelfs nog eerder. Het Kurhaus en al die prachtige hotels zijn ontruimd en worden deels afgebroken, net als delen van Den Haag zelf. Wat zullen we elkaar veel te vertellen hebben als we elkaar weerzien; laten we hopen dat het niet te lang meer duurt.

22 november 1942
Vannacht heeft het voor het eerst flink gevroren, na een paar dagen met druilige regen. Morgen moet het rectoraat van de Paters in Tivoli ontruimd zijn, evenals alle scholen in Geldrop en Zesgehuchten. Er zijn overal Duitse soldaten gekomen die van het Russische front komen om hier weer op krachten te komen. Voor ons betekent het weer wat minder ruimte en vrijheid.

De Sinterklaasdrukte begint te komen, maar er is eigenlijk niets bijzonders te krijgen. Geen mooi speelgoed; alles is van hout, geen poppen of treinen. Er zijn alleen nog boeken, prentenboeken en kleurboeken, en die zijn ook nog eens peperduur. Er is geen marsepein, speculaas of taaitaai. Sinterklaas mag ook niet bij het kanaal worden afgehaald (de intocht). Alles is in wanorde, hoe lang gaat dit nog duren?

6 december 1942
Een gitzwarte dag voor Eindhoven, die ons nog lang zal heugen. Rond het middaguur, om half één, verscheen een grote formatie Engelse vliegtuigen boven de stad. Ze hebben de Philipsfabrieken gebombardeerd, die nu vrijwel volledig in puin liggen. Doodzonde van die prachtige gebouwen. Ook de binnenstad is er vreselijk aan toe: de Demer ligt helemaal in puin, en ook de Emmasingel en de Willemstraat zijn zwaar verwoest. Op de Markt is het hetzelfde beeld. Woensel, Fellenoord, 't Eindje, de Harmoniestraat en nog vele andere straten zijn geheel of gedeeltelijk verwoest. In Philipsdorp zijn veel huizen vernield, net als in de Schootse Straat, enzovoort.

In de Jan van Lieshoutstraat is een bom op het ziekenhuis gevallen; veel patiënten zijn gedood, evenals vijf zusters en een lekenverpleegster. Ook de Grote Kerk is getroffen en het hoofdaltaar is geheel verwoest. Er zijn ook bommen gevallen op de Wal, het Wilhelminaplein, de Prins Hendrikstraat en de Julianastraat. De branden waren vreselijk. Het bombardement duurde maar ruim zeven minuten met vijftig vliegtuigen. Het was een angstig ogenblik en wij waren de schuilkelder in gegaan. Het was een droevige Sinterklaasdag. Harry Biermans is ook alles kwijt; hij woonde in de De Jonghlaan. Vier huizen naast elkaar zijn daar volledig ingestort.

7 december 1942
Vandaag komt de reactie (de schok). Er zijn veel vermisten en de meeste lichamen zijn onherkenbaar. Er zijn er al ruim zeventig geborgen, en nog steeds worden er mensen onder de puinhopen vandaan gehaald. De Demer is zo goed als weggevaagd.

8 december 1942
Hier tegenover, in de tuin van de kantonrechter, is een grote nieuwe garage gebouwd. Daar worden alle lichamen naartoe gebracht. De hele dag lopen mensen in en uit om familieleden te zoeken, maar de meesten zijn onherkenbaar. Hele huishoudens zijn weg; wat een vreselijke ramp. Het rookt nog overal. Niemand mag de binnenstad in, omdat er voortdurend nog bommen ontploffen, zogenaamde tijdbommen. De hele stad is diep onder de indruk.

10 december 1942
Er zijn inmiddels al 117 slachtoffers begraven, en er liggen er nog veel onder de puinhopen. Het huis van Harry Biermans ligt ook in puin; alleen Ria is onder het puin vandaan gehaald, zij heeft een beenbreuk opgelopen.

13 december 1942
De stad is weer vrijgegeven. Wij hebben een ronde gelopen; het is verschrikkelijk. Op de Demer staat geen enkel huis meer overeind, vanaf de overweg tot aan de in de Rechtestraat staat geen enkel huis meer overeind. Met de Philipsfabrieken is het treurig gesteld; ze zijn vanbinnen grotendeels uitgebrand. Op het gebouw aan de Emmasingel is een zware bom gevallen; de toren is helemaal ontwricht. Ook de fabrieken in Strijp hebben veel geleden. De bedrijfsschool is volledig uitgebrand. Wat een kracht hebben die bommen toch.

14 december 1942
De opruimwerkzaamheden zijn in volle gang, ook bij Philips. De mensen krijgen gelukkig nog steeds hun loon uitbetaald.
De winkel van De Gruyter op de Fellenoord ligt ook in puin, eigenlijk bijna de hele Fellenoord. Ook verderop bij de Boschdijk is de schade groot, onder andere bij de Luxor-bioscoop en de helft van de Harmoniestraat; het is te veel om op te noemen. Was het maar snel vrede.

Gisteravond waren er weer hevige luchtgevechten boven de stad; de hele binnenstad liep leeg uit angst. Wat een toestand en wat een leven voor ons allemaal. Elke dag wordt het erger met alles, vooral met het eten en het gebrek aan kolen.

We kunnen niet eens een kookpan of porselein krijgen, zelfs niet met een bon. Appels zijn er alleen voor kinderen van 4 tot 14 jaar: een kilo voor 75 cent. Maar ja, wat helpen al die klaagzangen? Er is niets aan te doen.

A.J.J. Zoetmulder is weer terug uit zijn gevangenschap als gijzelaar. Pastoor Hamers en de pastoor Sicking van de Sint-Joriskerk zitten nog steeds gevangen. [zie https://eindhoven4044.nl/9/Gijzelaars.html]

Dagboek familie Nouwen 1 januari 1940 - 8 mei 1945Deel 3 1942

Eindhoven, januari 1942

15 januari t/m februari 1942

Dagboek familie Nouwen
1 januari 1940 - 8 mei 1945
Deel 3 1942