Neeltje Luijendijk verzetsvrouw in Eindhoven

Neeltje Luijendijk: stille kracht van het Eindhovense verzet

Sinds 2019 publiceert de website eindhoven4044.nl een lijst met zo'n 400 personen die actief waren in het Eindhovense verzet. Van veel van deze mannen en vrouwen was lang onbekend wat zij precies deden. Dankzij intensief speurwerk is het gelukt om een groot aantal namen aan hun activiteiten te linken. In het NIOD-archief vonden we, tussen de ruim 5000 documenten, met de term Eindhoven, onlangs twee stukken over een vrouw die zich inzette voor de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (L.O.): mejuffrouw Neeltje Luijendijk.

Carrosseriebedrijf H. Groeneveld, Lijmbeekstraat 278
Foto is een AI bewerking van een jaren zestig foto.
Het pand in augustus 1984 gesloopt.

Achtergrond: Mej. Neeltje Luijendijk

Neeltje Luijendijk (geboren 27 januari 1903 te Vlaardingen) was al vroeg actief in het gereformeerd jeugd- en maatschappelijk werk, waarmee ze begin jaren dertig startte. Zij wordt later beschouwd als de grondlegster van het gereformeerd maatschappelijk werk in heel Brabant. In 1941 verhuisde de toen 39-jarige Neeltje officieel vanuit Delft naar Eindhoven om daar bij een gereformeerd gezin te wonen en te werken. Officieel vanaf juli 1942. Ze ging aan de slag als dienstbode bij carrosseriebedrijf H. Groeneveld aan de Lijmbeekstraat 278. Familie Groeneveld was ook gereformeerd. Ze was voornamelijk actief als sociaal werkster in de gereformeerde kerk in Eindhoven. Vanuit haar geloofsovertuiging nam ze tijdens de oorlog deel aan het verzet; via de gereformeerde Oosterkerk aan de Fazantlaan kwam ze in contact met de illegaliteit.

Document steun in natura

"Natura-Comité" helpt 378 gezinnen

In mei 1944 werd zij door de LO-Eindhoven benaderd voor het zogeheten "Natura-Comité". Samen met mejuffrouw Glaudemans* kreeg zij de taak om voorraden boter, suiker en andere levensmiddelen aan te leggen voor de LO. Dit diende als noodvoorraad voor het geval de reguliere bonnenvoorziening door oorlogshandelingen zou vastlopen.

Voor dit doel ontving zij geld en bonnen van de LO, al was zij zich op dat moment niet bewust van de precieze herkomst.

Ze stuurde medewerksters aan in Tongelre, Strijp, Woensel en Gestel. Geldige bonnen werden direct naar de medewerksters gedistribueerd. Bonnen die dreigden te verlopen, wisselde zij zelf onmiddellijk in voor goederen, waarna ze de levensmiddelen per fiets rondbracht.

Omvang van de hulp In de periode van mei tot september 1944 droeg zij de zorg voor in totaal 378 gezinnen met onderduikers. De verdeling over de Eindhovense wijken was als volgt:
Tongelre: 80 gezinnen - Gestel I: 65 gezinnen - Gestel II: 19 gezinnen - Stratum: 34 gezinnen - Woensel: 180 gezinnen

Juffrouw Luijendijk

„Altijd was zij aan het werk",

„Altijd was zij aan het werk", weet mevrouw Groeneveld over haar te vertellen en nooit werd vergeefs een beroep op haar gedaan". In de oorlogstijd deden de twee vrouwen actief mee aan het verzet. „Op de invasie-zondag lag er een hele hoop boter, suiker en vet bij ons achter, en in de tuin stonden een stel fietsen. Allemaal verboden goederen natuurlijk. Wordt er ineens gebeld. We doen open en zien twee Duitsers op de stoep staan. Ze kwamen de boel inspecteren, maar laten die twee nou niets vinden! Toen ze weg waren zei m'n man dat de etenswaar de deur uit moest want het werd veel te gevaarlijk. Juffrouw Luijendijk kwam toen op het idee om alles Luijendijk in een grote kinderwagen te laden, afgedekt met dekentjes. „Het leek net of er een echt kind in de wagen lag", vertelde Groeneveld" en niemand heeft er wat van gemerkt.

Ook veel vluchtelingen uit Arnhem denken met dankbaarheid terug aan de Eindhovense vrouw die hen in moeilijke tijd bijstond. Na de bevrijding trok juffrouw Luijendijk met twintig meisjes naar Noord-Holland om vele ontredderde gezinnen weer op gang te brengen. Haar beloning voor al dit werk was bescheiden, subsidie was er nog niet en alles moest uit de dekenale kas komen.

Na de oorlog schreef zij naar een neef in Amerika en vroeg hem of hij daar geen actie voor kleren op touw kon zetten. Een paar weken later kwamen al de eerste negen kisten met kleren binnen" glimlachte mevrouw Groeneveld.

Soms te veel bonnen...

Na de oorlog, in 1947, vond er een evaluatiegesprek plaats tussen diverse mensen uit het Eindhovense verzet over hun werkzaamheden. Piet Goede, de oprichter van de L.O. die gearresteerd was geweest en pas na de bevrijding terugkeerde, zei: "Ik heb hier een aantekening over mej. Luijendijk en mej. Glaudemans. Beide ontvingen geld en bonkaarten van de L.O., hoewel zij zich daar zelf niet van bewust waren."

Jan Custers legde daarop uit: "Het zit zo: we hebben enkele keren meegemaakt dat er een overschot aan bonkaarten was. Wij vonden het zonde om ze weg te gooien en hielden rekening met de mogelijkheid dat we zelf een keer zonder bonkaarten zouden komen te zitten. Dus dachten we: laten we proberen ze onder te brengen bij verschillende winkeliers. Daarvoor moesten twee dingen geregeld worden: het afgeven van de bonkaarten en de betaling. Het ging niet om grote hoeveelheden. Er is een keer een krediet van 500 gulden beschikbaar gesteld en daarmee zijn de goederen betaald. Die zijn af en toe uitgedeeld. Vooral mensen met grote gezinnen kregen dan wat extra's."

Vier dames werden door burgemeester Witte onderscheiden. Op deze foto ziet u van links naar rechts: de burgemeester, mej. Thomassen, zuster Marie, en de dames N. Luijendijk en J.M. Verberne.

Koninklijke onderscheiding

Ook na de oorlog bleef Neeltje Luijendijk zich inzetten voor de samenleving. Haar pionierswerk werd op 29 april 1963 officieel erkend tijdens de jaarlijkse lintjesregen, toen zij werd benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Februari 1963 was ze met pensioen gegaan, daarvoor werkte zij als adviseuse bij de ‘Stichting voor Gereformeerd Sociale Arbeid in het Zuiden’. Hoewel zij wordt beschouwd als de grondlegster van het gereformeerd maatschappelijk werk in heel Brabant, werd er in de krantenberichten over de uitreiking met geen woord gerept over haar verzetsverleden.

Het was burgemeester ir. Herman Witte die haar de onderscheiding mocht opspelden.

Bronnen

Meer over gereformeerd-verzet
https://www.eindhoven4044.nl/11/gereformeerd-verzet.html

Prive
Mej. Neeltje Luijendijk is geboren in Vlaardingen op 27 januari 1903-overleden ?
Haar naam wordt soms ook foutief geschreven met een "y" Luyendijk. Zij heeft nooit op het adres Lijmbeekstraat 38 gewoond. Zij blijft tot 1956 wonen Lijmbeekstraat 278.
In een artikel in Trouw van 8 november 1958, onder de titel ‘Vijftig jaar gereformeerd kerkelijk leven in Eindhoven’, worden de werkzaamheden van Neeltje Luijendijk nog genoemd: “Christelijke Sociale Arbeid vroeg ook meer aandacht. Vermeldenswaardig is dat mej. N. Luyendijk in 1941 (1942) als eerste vrouwelijke arbeidskracht in Nederland op dit gebied in de gereformeerde kerken in Eindhoven is aangesteld. Later is haar werk door anderen voortgezet en thans zijn er twee maatschappelijk werksters, vijf gezinsverzorgsters en twee gezinshulpen.”

* De medehelpster kan zijn geweest Mejuffrouw Bets Glaudemans. Zij was in 1925 benoemd als de eerste gediplomeerde directrice en bibliothecaresse van de R. K. Openbare Leeszaal en Bibliotheek Eindhoven.

Bron documenten: (NIOD) 251a Stichting Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers en Landelijke Knokploegen, link document (over Luijendijk) en link document (namen organisatie)

Artikel over haar Koninklijke onderscheiding in Nieuwe Eindhovense krant 30 april 1963 [link]

Meer over Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (L.O.)
Koerierscentrale: https://eindhoven4044.nl/10/Wielenga.html
Leiders L.O.: https://eindhoven4044.nl/6/Custers.html
L.O. in Woensel: https://www.eindhoven4044.nl/10/lo-woensel.html
Onderduiken: https://eindhoven4044.nl/10/Onderduiken-Eindhoven1940-1944.html
Onderduikadressen: https://www.eindhoven4044.nl/9/duikadressen.html
Gereformeerde kerk aan de Fazantlaan 17 : https://www.eindhoven4044.nl/9/kerken-verzet.html
Evaluatiegesprek, na de oorlog https://eindhoven4044.nl/50/evaluatie1947.html