Document over L.O. Woensel © Niod 

L.O. Woensel


De Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (L.O.) was tussen medio 1942 en mei 1945 een Nederlandse verzetsbeweging tijdens de Tweede Wereldoorlog. In Eindhoven waren verschillende L.O.-afdelingen actief. Doordat het L.O. Strijp-archief bewaard is gebleven, is relatief veel over de werkwijze bekend. Ook in Woensel werd een omvangrijk netwerk opgezet en zijn honderden mensen door hen geholpen. Bij het NIOD is een verslag gevonden van de werkwijze en de namen van de hoofdpersonen. Een aantal namen was al bekend, maar hun specifieke werkzaamheden tijdens de oorlog nog niet.

Jos Buskens, Marietje en Mien Panken

Jos Buskens was rayonleider van de L.O. in Woensel. Hij was 22 jaar oud bij het begin van de Duitse bezetting in mei 1940. Zijn vader was brood- en banketbakker. Jos werkte als ambtenaar bij de gemeente Eindhoven. Zijn eerste illegale werk verrichtte hij in 1942, toen hij geld inzamelde voor ambtenaren die moesten onderduiken.

Zijn motivatie om deel te nemen aan het verzet kwam voort uit principiële, katholiek-godsdienstige overtuigingen. Zijn kleinkind omschrijft hem als een intelligente, ruimdenkende en sociaal-maatschappelijk betrokken man.

Vermoedelijk kwam Jos rond de April-meistakingen van 1943 via Max Laurey in contact met Piet Goede en Jan Custers, die betrokken waren bij de opbouw van het onderduikerswerk.

Custers schrijft in zijn verslag: "Tezamen met Piet Goede, Max Laurey, Leo Verdijk, Kees van Leeuwen, Jac Hermans, Mej. Jansen en Jos Buskens werd de L.O. organisatie gestart en opgebouwd. Er bestond in Eindhoven toen nog geen organisatie, voor zover mij bekend."
Verder vermeldt hij: "Vanaf augustus 1943 werd begonnen met PB-vervalsing en terughalen van 'geblokkeerde stamkaarten' (op de zg. rose briefjes) en huisvesten van onderduikers."

Jos Buskens was als ambtenaar vrijgesteld van werken in Duitsland. In de laatste maanden van de bezetting moest hij echter zelf onderduiken, omdat hij niet in Zeeland wilde gaan werken aan verdedigingswerken tegen de oprukkende geallieerden. Vanuit het huis van zijn vriendin, Marietje Panken, aan de Hemelrijken 115, zette hij zijn werk voor de L.O. voort. Dit blijkt uit het verslag van Custers, waarin Marietje als 'zijn vriendin' wordt aangeduid.
Opmerkelijk is dat de familie Panken een geëmancipeerd gezin vormde, waarin de dochters relatief veel vrijheid genoten. 'Hun tijd vooruit', zouden we dat tegenwoordig noemen.

Marietje Panken was bij het begin van de Duitse bezetting, in mei 1940, 26 jaar oud. Samen met haar oudere zus Mien Panken, die toen 30 jaar was, was zij vanaf het begin van de bezetting zeer actief in het koerierswerk.
Een aardig detail is dat Jos Buskens en Marietje Panken in oktober 1946 met elkaar trouwden.
Marietjes kleindochter omschrijft haar oma als een ruimdenkende, barmhartige en rechtvaardige vrouw, die bovendien zeer rooms-katholiek was.

Samen hebben Jos, Marietje en Mien tussen de 200 en 300 onderduikers geholpen. Terecht komen Jos, Marietje en Mien alle drie voor op de naoorlogse verzetslijst.

Gerrit J. van Ellenberg

G.J. van Ellenberg woonde aan de Adriaan Dorsmanstraat 143 in Woensel en was getrouwd met Aaltje Eding. Eind 1941 of begin 1942 werd hem via een zwager verzocht om een Joods echtpaar voor drie weken in huis te nemen. Hij zag in dat hij hiermee een christenplicht kon vervullen. In augustus of september 1943 zocht hij contact met de L.O. Eindhoven. Op dat moment had hij al vele onderduikers geholpen en zelf voor de nodige financiering gezorgd door geld te lenen bij kennissen. Later, binnen het verband van de L.O., verliep de financiering soepeler. Wanneer er een tekort aan distributiekaarten was, werd dit aangevuld door de verzetsgroep Trouw. Op de dag van de bevrijding had hij de zorg over 110 onderduikers, onder wie veel Joden.

Bij een gelegenheid transporteerde hij een Joodse man van Eindhoven naar Utrecht. Bij aankomst op het adres in Utrecht bleek de man te zijn overleden, vermoedelijk door de emoties van het zien van zoveel mensen op het station na een onderduikperiode van tweeënhalf jaar. Omdat de man niet direct op legale wijze begraven kon worden, werd hij 's avonds in een stadsgracht achtergelaten. De volgende ochtend werd het drijvende lichaam door de politie gevonden, geïdentificeerd en alsnog begraven. Op deze wijze kreeg de man uiteindelijk toch een normale begrafenis. G.J. van Ellenberg werkte nauw samen met Jos Buskens.

Foto 11 october 1944 met vooraan  E.Th.J. Cornelese
From left to right: Mr. E.Th.J. Cornelese, Cpl. Johnny Davies, RTG, Thea Cornelese, Alf. “Titch” Mead, Willy Cornelese, Jimmy Smith, Mrs. J.P. Cornelese, Freddy Glasspool.
bron foto: https://trevorgreenwood.co.uk/tg/photos/eindhoven-11-10-44/

E. Th. J. Cornelese

E.T.J. Cornelese woonde aan de 2e Lieven de Keylaan 22 in Eindhoven. Hij was een medewerker van Jos Buskens en wijkleider van de landelijke onderduikorganisatie.

Cornelese nam deel aan het verzet op grond van zijn principiële rooms-katholieke levensbeschouwing. Hij stond afwijzend tegenover nazi-Duitsland vanwege de ervaringen die hij tijdens diverse zakenreizen in dat land had opgedaan. Hij was werkzaam bij Philips op het productiebureau van de afdeling E.T.F.

Zijn eerste illegale activiteiten bestonden uit de incidentele levering van papier rond eind 1941 voor het destijds nog gestencilde blad Vrij Nederland. Later vervalste hij op zijn bureau, dat verbonden was aan het arbeidsbureau, lijsten van personen die in aanmerking kwamen voor uitzending naar Duitsland (de Arbeitseinsatz). In augustus 1943 werd hij via Piet Goede in contact gebracht met Jos Buskens.

Over het algemeen was de samenwerking tussen verzetsmensen met verschillende achtergronden goed. Hoewel er weleens moeilijkheden waren, hadden deze geen remmende invloed op de werkzaamheden. Daarnaast was hij actief in het Eindhovense netwerk dat geallieerde vliegtuigbemanningen en piloten hielp terug te keren naar Engeland.

Bronnen 
Privé

Maria Norbertha (Marietje) Panken werd geboren op 7 april 1914 in Woensel en overleed op 3 april 1994 in ’s-Hertogenbosch.
Josephus Henricus Adrianus (Jos) Buskens werd geboren op 1 februari 1918 in Woensel en overleed op 27 juni 1970 in ’s-Hertogenbosch.
Jos Buskens en Marietje Panken trouwden op 23 oktober 1946.

Wilhelmina Theresia (Mien) Panken, de oudere zus van Marietje, werd geboren op 17 maart 1910 in Woensel. Zij overleed in 1992 in Eindhoven.

Met dank aan Noortje voor de aanvullende informatie over haar opa, oma en oudtante.

Verslag over L.O. werk Woensel https://www.eindhoven4044.nl/10/ehv-ellenberg-nl-asdniod-251a-0074-45-816x1140.jpeg