Jan Zwartendijk (Rotterdam, 29 juli 1896 – overleden in Eindhoven, 14 september 1976)

Philips verzet in het buitenland

Weinig gegevens zijn bekend van verzetsdaden van Philips werknemers in het buitenland. Aantal hebben we kunnen achterhalen: Litouwen, Hongarije en Polen.

Naoorlogs heeft Jan Zwartendijk heeft de meeste aandacht kregen. Hij was Philips directeur in Litouwen en diplomaat. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog heeft hij in Litouwen duizenden Joden valse papieren verstrekt waardoor ze uit de handen van de Duitsers bleven. Lees volledige verhaal over hem op: https://www.eindhoven4044.nl/50/Zwartendijk.html

In Hongarije was Willem Adolf van Zalingen (05-07-1903 27-03-1945) belast met de verkooporganisatie van Philips. Als Directeur Philips te Budapest heeft hij veel verzetswerk verricht. Op een of andere manier is hij verraden aan de Duitsers. September 1944 is hij gevangen gezet, vanaf 14 november opgesloten in het concentratiekamp Dachau. Zijn kampnummer was 125743. Hij is daar op 27 maart 1945 overleden. Nederlands contact was de
Familie Munnikrode, Prins Albertlaan 7 Voorburg. Hij is getrouwd met Hermina Cecilia Rijneke. In 1927 was hij vertegenwoordiger van de Philipsfabrieken te Posen

Bron: Vrije Philips Koerier nr. 45 september 1945.
https://eindhoven4044.nl/3/verzet_dl2_Philips1940_1944.html

Nieuwe Philips radiofabriek in Polen in Warschau/Warszawa / 1937 - 1945

Philips in Polen

Philips heeft al sinds 1921 banden met Polen. In 1921 legde Anton Philips contacten met het bedrijf van de gebroeders Borkowski, waaraan hij de rol van distributeur van zijn producten in Polen toebedeelde. Het jaar daarop begon de productie van Philips-lampen (20-30 duizend stuks per dag) in een fabriek in Warschau. In 1927 begon het bedrijf met de productie van radiobuizen in Polen en drie jaar later met de verkoop van röntgenapparatuur. Het succes van deze onderneming resulteerde in de oprichting van Polski Roentgen Mueller GmbH. Op 2 december 1930 openden president Ignacy Mościcki en Anton Philips officieel een nieuwe lampen- en gloeilampenfabriek in Warschau. Op dat moment had Philips in Polen ruim 1.000 medewerkers in dienst. In 1934 begon de productie van radio-ontvangers in de Poolse Philips SA-fabriek in Warschau. Vanwege de toenemende vraag werd in 1937 een nieuwe radiofabriek gelanceerd. Na het uitbreken van de oorlog kwamen alle Philips-fabrieken onder Duits beheer.

V.l.n.r.: Vice-premier en Minister van Financiën: E. Kwiatkowski; de Heer F.W. Walterscheid, Directeur der Poolse Philips Mij; de Heer Custers, Technisch Directeur der Poolse Philips Mij; Dr. Roman, Minister van Handel en Industrie; Dr. A. F. Philips.

1937: NIEUWE PHILIPS FABRIEK IN POLEN

Onder zeer grote belangstelling werd in Warschau de nieuwe uitbreiding van de Poolse Philips Maatschappij, een radioapparaatfabriek, in gebruik genomen.

Onder de aanwezigen bevonden zich talrijke hoge Poolse autoriteiten, waaronder de Minister van Financiën, tevens vice- president van de Ministerraad, de Minister van Handel en Industrie en de vice-Minister van Handel.

Aanwezig waren de Nederlandsche gezant, vergezeld van de Gezantschapsattaché en de Nederlandschen consul, alsmede Dr. A. F. Philips, President-Directeur, Ir. P. F. S. Otten. Directeur de heer O. М. E. Loupart en Ir. F. J. Philips, diverse onder-directeuren van N.V. Philips Gloeilampenfabrieken. Na de begroeting der gasten door Dr. Philips, die in zijn rede o.m. vermeldde, dat in 1922 te Selazna met 40 man personeel werd begonnen en dat thans 2000 arbeiders en beambten in de fabrieken der Poolse Philips Mij. werkzaam zijn, sprak de Minister van Handel en Industrie. Deze prees het organisatietalent, de energie en het initiatief der Poolse bedrijfsleiding en wees erop, hoe dit tevens getuigde van de zich zo gunstig ontwikkelende samenwerking tussen Polen en Nederland.

Nadat het nieuwe fabrieksgebouw door een bisschop van Warschau was ingewijd, werd het door alle gasten bezichtigd. Daarna werd tot laat in den avond een receptie gehouden, gevolgd door een diner, aangeboden te zijnen huize door Senator Karszo Siedlewski, Lid van den Raad van Beheer der Poolse Philips Mij., waaraan vele regeringspersonen deelnamen.

Bron: In en Om de Philipsfabrieken, december 1937

Arie Krijgsman foto: https://www.philips.pl/c-e/sto-lat-philips.html

Oorlog en bezetting

Tijdens de oorlog zijn Philips-medewerkers actief geweest in het verzet en de bevrijding van de nazi-bezetting. Hoewel de fabriek in Warschau gedwongen werd voor het Derde Rijk te werken, was ze ook een sterk centrum van de strijd tegen de bezetter. Veel van de 2.500 werknemers van Philips behoorden tot het verzet en de Nederlandse directie van het bedrijf steunde de verzetsbeweging door de betrokkenen te beschermen. Al in de jaren veertig kende de Poolse regering in ballingschap in Londen organisator Arie Krijgsman het Zilveren Kruis van Verdienste met Zwaarden toe voor het helpen van het ondergrondse verzet. In 1995 ontvingen mede verzetsorganisators P. Th. van der Weide (Postuum) en Frederik W. Walterscheid (Postuum). Frederik is in 1948 overleden, op 58 jarige leeftijd) de Opstandelingenkruisen, uitgereikt tijdens de viering van het 80-jarig jubileum van Philips in Polen.
Werknemers van het "Wysocki-Philips" namen vanaf 1 augustus 1944, deel aan de gevechten tijdens de ( Powstanie Warszawskie ) ofwel de Opstand van Warschau. Tijdens en na deze opstand hebben de nazi’s de Philips fabrieksgebouwen grotendeels vernietigd. De opstand is door de Duitsers neergeslagen en het communistische regime vervolgde na de oorlog de opstandelingen. Pas na 1989 (o.a. na de val van de Berlijnse Muur) is de Opstand van Warschau weer in ere hersteld, ieder jaar op 1 augustus wordt de opstand officieel herdacht.

Willem de Jonge in 1980

Willem de Jonge in Warschau

Tijdens de Duitse bezetting, 1939-1945, was W.A. de Jonge ook in de beginjaren in Polen, in dienst van Philips. In 1980 geeft hij, als 75 jarige, een interview aan het Eindhovens Dagblad. Van zijn vrouw en dochter mag hij niet vertellen wat hij heeft meegemaakt in Warschau. Onder het kopje "oorlogstijd" staat, hetgeen journalist Karel Kersten uit andere bronnen heeft gevonden, o.a. wat hij de beginjaren in Warschau heeft meegemaakt. "Hij heeft moeilijke onderhandelingen met de Duitsers heeft gevoerd, die hebben geresulteerd in een betrekkelijke zelfstandigheid van het "Wysocki-Philips" concern, ook in de oorlogstijd." Ook blijkt dat De Jonge een rol in het verzet heeft gespeeld. Hij steunde Nationaal Steun Fonds  (NSF) en beheerde de "zwarte kas" van Philips, waarmee illegale activiteiten werden ondersteund.
Willem de Jonge praat er niet over, maar iets van wat hem beweegt blijkt uit zijn opmerking, "dat hij nooit in Duitsland op vakantie zal gaan en nooit in een Duitse auto zal rijden."

Artikel Eindhovens Dagblad: Willem de Jonge, ex-topman Philips, 75 jaar

Artikel Eindhovens Dagblad: Willem de Jonge, ex-topman Philips, 75 jaar.

De heer W. A. de Jonge benoemd tot vicepresident PHILIPS' GLOEILAMPEN
DE HEER W. A. DE JONGE, lid van de raad van bestuur van Philips Gloeilampenfabrieken, die door het college van commissarissen is benoemd tot lid van het presidium en daarmede tevens tot vice-president van de vennootschap. De heer De Jonge werd op 9 oktober 1905 te Almelo geboren. Op 28 januari 1928 trad hij in dienst van Philips. In 1950 werd hij benoemd tot secretaris der N.V., in 1952 tot directeur van „financiële zaken" en in 1954 tot lid van de raad van bestuur. bron: Algemeen Handelsblad 13-5-1960

Bronnen:

https://www.philips.pl/c-e/sto-lat-philips.html
https://www.philips.pl/a-w/about-philips/philips-na-swiecie/historia.html

Artikel Eindhovens Dagblad: Willem de Jonge, ex-topman Philips, 75 jaar (datum op basis advertentie achterzijde 1-10-1980)
Tijdschrift: In en Om de Philipsfabrieken, december 1937