Procureur-Fiscaal

foto: nationaalarchief.nl
Het proces Mussert. Procureur Fiscaal mr. Zaayer spreekt
Datum 27 -11 - 1945

Bijzondere Gerechtshoven waren gerechtshoven die de Nederlandse regering in Londen op 22 december 1943 instelde om vermeende collaborateurs te berechten. Er zouden uiteindelijk vijf Bijzondere Gerechtshoven in werking treden (als eerste 's-Hertogenbosch op 25 januari 1945 en na de bevrijding Amsterdam, Arnhem, Den Haag en Leeuwarden. De Bijzondere Gerechtshoven behandelden vooral de zaken van personen die verdacht werden van zware misdrijven. Ze waren bevoegd om levenslange detentie of de doodstraf op te leggen. In totaal hebben de Bijzondere Gerechtshoven aan ruim 14.000 personen straffen opgelegd. In 1950 werden de Bijzondere Gerechtshoven opgeheven.
Mr. F. Deelen: Was procureur-fiscaal bij het Bijzonder Gerechtshof in onder andere 's-Hertogenbosch, mr. baron Van Voorst tot Voorst, advocaat-fiscaal.

Dit artikel was gericht om in 1948 de toezichthouders van de Stichting uit te legen: wie van de politieke delinquenten onder toezicht staan en waarom.

Huidige uitleg voor CABR is te lezen op:
https://oorlogvoorderechter.nl/de-bijzondere-rechtspleging

In tegenstelling tot de algemene opvatting, staat niet elke politieke delinquent onder toezicht, maar alleen diegenen die een voorwaardelijke beslissing hebben gekregen. Het toezicht dient om te controleren of de opgelegde voorwaarden, gedurende een proeftijd, worden nageleefd.

Er zijn drie hoofdvormen van voorwaardelijke beslissingen:
1) Voorwaardelijke Buitenvervolgingstelling (V.B.): Voor delinquenten die geheel of nagenoeg onschuldig zijn, of in mindere mate schuldig. Zij worden van rechtsvervolging ontslagen onder voorbehoud van goed gedrag. Bij slecht gedrag kunnen ze alsnog vervolgd worden.

2) Voorwaardelijke Veroordeling (V.V.): Voor delinquenten die in belangrijke mate schuldig zijn en door een Hof (gevangenisstraf) of Tribunaal (internering) zijn veroordeeld. De tenuitvoerlegging van de straf of internering wordt opgeschort, waarbij de delinquent de kans krijgt om door goed gedrag de straf te laten vervallen. Indien niet aan de voorwaarden wordt voldaan, wordt de straf alsnog uitgevoerd.

3) Voorwaardelijke Invrijheidstelling (V.I.): Voor delinquenten die een deel van hun straf hebben uitgezeten (voor Hof-veroordeelden na tweederde deel, voor Tribunaal-geïnterneerden na een jaar of tussentijds). Het resterende deel van de straf wordt opgeschort onder voorbehoud van goed gedrag, wat bij naleving leidt tot kwijtschelding van de reststraf.

Procureur-Fiscaal en toezicht

De Procureur-Fiscaal speelt een cruciale rol in dit proces door te beslissen of delinquenten (al dan niet voorwaardelijk) buiten vervolging worden gesteld, dan wel voor een Tribunaal of Hof moeten verschijnen.

Schema (zie hieronder) van Toezicht op Politieke Delinquenten:
Het schema illustreert het beslissingsproces en de daaruit voortvloeiende voorwaardelijke beslissingen, beginnend bij de Procureur-Fiscaal, na kennisname van het door de PRA (Politieke Recherche Afdeling) voorbereide dossier:
Procureur-Fiscaal beslist: Geheel of nagenoeg onschuldig:
Onvoorwaardelijke buitenvervolgingstelling (hier is geen toezicht).
Niet in belangrijke mate schuldig: Voorwaardelijke Buitenvervolgingstelling (V.B.). Hierbij is er toezicht tijdens de proeftijd. In belangrijke mate schuldig: De zaak gaat door naar:

Tribunaal:
1) Onvoorwaardelijke internering (hier is geen toezicht, tenzij na een jaar of tussentijds voorwaardelijke invrijheidstelling wordt overwogen).
2) Voorwaardelijke Veroordeling (V.V.). Hierbij is er toezicht tijdens de proeftijd.

Na een jaar of tussentijds: Voorwaardelijke Invrijheidstelling (V.I.). Hierbij is er toezicht.
Hof:
1) Onvoorwaardelijke gevangenisstraf (hier is geen toezicht, tenzij na tweederde van de straf voorwaardelijke invrijheidstelling wordt overwogen).
2) Voorwaardelijke Veroordeling (V.V.). Hierbij is er toezicht tijdens de proeftijd.

Na tweederde deel van de straf: Voorwaardelijke Invrijheidstelling (V.I.). Hierbij is er toezicht.
Het schema visualiseert de paden die een politieke delinquent kan volgen en op welke punten toezicht van toepassing is, afhankelijk van de mate van schuld en de beslissing van de justitiële instantie.

Politieke delinquenten staan niet automatisch onder toezicht. Alleen diegenen met een voorwaardelijke beslissing vallen onder toezicht, met als doel te controleren of ze tijdens hun proeftijd voldoen aan de gestelde voorwaarden

Schema van Toezicht op Politieke Delinquenten,
Bron tijdschrift Toezicht, nr 1, pagina 8, maart 1948

Schema van Toezicht op Politieke Delinquenten:
Het schema illustreert het beslissingsproces en de daaruit voortvloeiende voorwaardelijke beslissingen, beginnend bij de Procureur-Fiscaal, na kennisname van het door de PRA (Politieke Recherche Afdeling) voorbereide dossier:
P.R.A.
│
└─► PROCUREUR-FISCAAL
├───► Geheel of nagenoeg onschuldig:
│ └───► onvoorwaardelijke buitenvervolgingstelling
│
├───► Niet in belangrijke mate schuldig:
│ └───► V.B. (Voorwaardelijke Buitenvervolgingstelling)
│
└───► In belangrijke mate schuldig:
├───► Tribunaal
│ ├───► onvoorwaardelijke internering
│ └───► V.V. (Voorwaardelijke Veroordeling)
│ └───► ieder jaar of tussentijds: V.I. (Voorwaardelijke Invrijheidstelling)
│
└───► Hof
├───► onvoorwaardelijke gevangenisstraf
└───► V.V. (Voorwaardelijke Veroordeling)
└───► na 2/3 deel van de straf: V.I. (Voorwaardelijke Invrijheidstelling)

Uitleg van het schema:

Dit schema visualiseert het beslissingsproces van de Procureur-Fiscaal, die na kennisname van het P.R.A.-dossier, bepaalt hoe een politieke delinquent wordt behandeld:
P.R.A. (Politieke Recherche Afdeling): bijvoorbeeld de Eindhovense afdeling levert het dossier aan.

PROCUREUR-FISCAAL: Neemt de beslissing op basis van de mate van schuld:
Geheel of nagenoeg onschuldig: De delinquent wordt onvoorwaardelijk buiten vervolging gesteld.
Niet in belangrijke mate schuldig: De delinquent krijgt een V.B. (Voorwaardelijke Buitenvervolgingstelling). Dit betekent dat de vervolging wordt uitgesteld onder voorwaarden.
In belangrijke mate schuldig: De zaak gaat door naar een gerechtelijke instantie:

Tribunaal: Kan onvoorwaardelijke internering opleggen, óf een V.V. (Voorwaardelijke Veroordeling). Bij een V.V. kan de delinquent in aanmerking komen voor V.I. (Voorwaardelijke Invrijheidstelling), wat jaarlijks of tussentijds wordt beoordeeld.
Hof: Kan onvoorwaardelijke gevangenisstraf opleggen, óf een V.V. (Voorwaardelijke Veroordeling). Bij een V.V. kan de delinquent na tweederde deel van de straf in aanmerking komen voor V.I. (Voorwaardelijke Invrijheidstelling).

Bronnen

Tijdschrift Toezicht, nr 1, pagina's 6-8, maart 1948

https://oorlogvoorderechter.nl/de-bijzondere-rechtspleging/

Gerechtshof ’s-Hertogenbosch
Frederik Adriaan Josef Deelen (Tilburg, 4 oktober 1894 - Vught, 13 maart 1971) was procureur-fiscaal bij het Bijzonder Gerechtshof ’s-Hertogenbosch. De procureur-fiscaal (PF) was een speciale openbaar aanklager binnen de bijzondere rechtspleging.

Gebruik https://www.delpher.nl ipv CABR

Veel verdachten die nu nog in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) alleen in het Nationaal Archief zijn te raadplegen, zijn besproken in krantenartikelen met volledige naam en soms adres. Het zijn soms beperkte weergaven van het gebeuren.

In www.delpher.nl zijn in het krantenoverzicht veel veroordelingen terug te vinden op de woorden, maar beperk eerst de tijdsperiode:

Beperk de tijdperiode tot 1944-1949 en in sommige gevallen de periode 1950-1955. Bij te veel treffers kiest u bijvoorbeeld alleen het jaar 1948.

Tribunaal

Eventueel aan te vullen met de naam van de stad waar het tribunaal is gehouden.
Bijvoorbeeld is het zoekwoord: "tribunaal Eindhoven".
Bij te veel treffers kunt u het woord PROX gebruiken: "tribunaal PROX Eindhoven".
Let op: sommige mensen uit bijvoorbeeld Eindhoven zijn voor het tribunaal in Helmond of zelfs in Leeuwarden voorgekomen. U kunt dan zoeken op: "naam verdachte" en "tribunaal".

Gerechtshof

Zoeken op: "naam verdachte" en "Gerechtshof"
Eventueel aan te vullen met de naam van de stad waar het Gerechtshof is gevestigd:
's-Hertogenbosch of Den Bosch, Amsterdam, Arnhem, Den Haag en Leeuwarden.
De zoekwoorden zijn dan: "Gerechtshof Amsterdam" of voeg PROX toe tussen de twee zoekwoorden.

Procureur-Fiscaal
Zoeken op: "naam verdachte" en "Procureur-Fiscaal".